Нигерия жана глобалдык кагылышуу
Жаңылык:
Африкадагы эң ири долбоорлордун бири болуп эсептелген транссахара газ кууру Рамазан айынан кийин түздөн-түз ишке ашыруу баскычына өтөт. Алжирдин “Sonatrach” компаниясы Нигерия аймагы аркылуу куурду тартуу боюнча баштапкы иштерди баштайт. Үч мамлекетти байланыштырууну аяктоо үчүн калган аралык тактап айтканда 1800 чакырым болуп, анын көбү Нигер аймагында жайгашкан. (Al Jazeera Net).
Комментарий:
Нигериядан Европага жаратылыш газын жеткирүү максатында курулуп жаткан бул куур 4000 чакырымдан ашуун аралыкка созулуп, жылына болжол менен 20–30 миллиард куб метр нигериялык газды Алжир жээктери аркылуу Европа базарларына ташууну көздөйт. Бул долбоор он жылга созулган кечигүүлөрдөн жана техникалык, каржылык кыйынчылыктардан кийин башталды. Ошондой эле бул билдирүү Алжир, Нигерия жана Нигер лидерлеринин энергетика тармагындагы стратегиялык кызматташууну күчөтүү жана Сахел аймагы менен Түндүк Африка өлкөлөрүнүн Европаны энергия менен камсыздоо жаатындагы байланыштарын тереңдетүү боюнча жолугушуусунан кийин жарыяланды.
Бул долбоордун мааниси — Африкадагы эң ири энергетикалык инфраструктура долбоорлорунун бири катары каралышында. Ал Нигерияны Европага газ жеткирүүдө маанилүү булакка айландырып, орус же Жакынкы Чыгыш газына альтернатива болушу мүмкүн. Бирок бул долбоор көптөгөн тоскоолдуктарга туш болушу ыктымал, анткени орус газынын Германияга жеткирүүчү «Стрим-1» жана «Стрим-2» куурлары эмне болгонун билебиз.
Нигерияда куралдуу топтордун чабуулдарынан жана коопсуздук абалынын барган сайын начарлашынан улам буга чейин эле чыңалуу күч алып турганын эстен чыгарбоо керек. Америка христиандарды коргоо жана экстремизмге каршы күрөш деген шылтоо менен аскердик кийлигишүү боюнча катуу коркутууларды жасап, ал жактагы аскердик катышуусун кеңейтти. Тилекке каршы, мындай ири долбоор Сахелдин кеңири аймагында, башкача айтканда Нигерия менен Нигерде коопсуздук туруктуулугун талап кылат. Бирок абал тескерисинче: коопсуздук начарлап, алардын айтуусунда радикалдуу топтор бар, ошондой эле чет элдик кийлигишүүлөр жүрүп жатат, алардын эң башкысы Америка аракеттери. Ал Нигерияга кийлигишүүгө өзү уруксат берип алды, бул кийлигишүү жөн гана адам укуктары маселеси эмес, айрыкча дүйнөдө жасап жаткан иштеринен жана Жеффри Эпштейн тууралуу маалыматтардын ачыкка чыгышынан кийин бул жүйөсү ишенимдүүлүгүн жоготкондон соң андан да кеңири максаттарды камтыйт.
Бул кийлигишүүдөн көрүнүп тургандай, Америка Европага энергия анын көзөмөлү астында гана жетишине кызыкдар, ал тургай анын жетишине таптакыр жол бербеши да мүмкүн. Бүгүнкү күндө Нигериядагы анын аскердик катышуусу нигериялык өкмөттү түп-тамырынан өзгөртүүгө шарт түзүшү мүмкүн, бул болсо аталган долбоорду токтотууга жардам берет. Албетте, Америка Нигер же Алжирде да оор кризистерди жасалма жол менен жаратып, бул долбоорду үзгүлтүккө учуратуудан тартынбайт.
Бул долбоор Африка үчүн чоң экономикалык жана соода мүмкүнчүлүгүн түзгөнү менен, ошол эле учурда Америка үчүн олуттуу чакырык болуп саналат. Бул — Европанын, жок дегенде энергетика маселесинде, Американын көзөмөлүнөн чыгууга болгон аракети. Бул болсо алдыда келе жаткан катаал кыш жана оор экономикалык кризис шартында өтө маанилүү маселе.
Дүйнөлүк энергетика картасындагы ыкчам өзгөрүүлөр шартында Сахара аркылуу өтүүчү газ куур долбоору жөн гана кезектеги экономикалык долбоор болуп эмес. Тескерисинче, ал геосаясий кызыкчылыктар менен эл аралык рыноктун муктаждыктары кесилишкен жаңы доордун белгиси болуп турат. Бирок Американын үстөмдүккө умтулган таасири бул долбоорду ишке ашпай турган кыялга айландырышы мүмкүн.
Ошондуктан бул газ куур үчүн күрөш инвестиция жана каржылоо үчүн гана күрөш эмес, ал эгемендик жана өз алдынча чечим кабыл алуу маселеси да болуп саналат. Анын жыйынтыгы Африканын келечектеги дүйнөлүк тартиптеги ордун аныктайт: же энергетика тармагында активдүү өнөктөш катары өзгөрүүлөр үстөлүндө орун алат, же ири державалар талашкан күрөш талаасына айланат.
Набил Абдулкарим
