«Орусия – Ислам дүйнөсү» долбоорунун артында эмне турат?
Татарстанда «Орусия – Ислам дүйнөсү» гранттык конкурсу старт алууда. Бул демилге ислам өлкөлөрү менен саясий байланыштарды чыңдоо жолундагы кезектеги спекуляциялык кадам катары көрүнөт. 2006-жылы Владимир Путиндин сунушу менен башталып, бүгүнкү күндө Рустам Минниханов тарабынан көзөмөлдөнүп жаткан бул долбоор, ислам дүйнөсүндө «Орусиянын объективдүү образын» калыптандыруу куралы катары сунушталууда. Негизинен, бул «жумшак күчтүн» элементи жана ал маданият, билим берүү, медиа аркылуу дипломатиялык көпүрөлөрдү куруу максатын көздөйт.
Бирок бул иш-чаралардын өңүтү, тышкы багыты менен ички колдонмосундагы шайкештик тууралуу суроо туулбай койбойт. Орусия өзүн ислам дүйнөсүнүн өнөктөшү катары жигердүү түрдө көрсөткөнү менен, өлкө ичинде диний чөйрө катуу көзөмөл астында калууда. Коомдук мейкиндикте тыюу салынган адабияттар, аларды тараткандыгы үчүн козголгон кылмыш иштери, айрым ислам уюмдардын экстремисттик деп таанылышы, коомдук диний иш-чараларга коюлган чектөөлөр жана диний объектилердин айланасындагы чыр-чатактар дайыма талкууланып келет.
Ошол эле учурда, ислам өлкө аймагында расмий түрдө бар, бирок ал өзгөчө «салтуу түрдө көзөмөлдөнгөн» форматта гана таанылат. Мусулмандар көпчүлүктү түзгөн республикаларда исламий цензураны көзөмөлдөгөн диний башкармалыктар иш алып барат. Натыйжада, институттук көзөмөл астындагы лоялдуу исламга колдоо көрсөтүлгөн, бирок ошол эле учурда, көз карандысыз жана расмий эмес демилгелерге катуу чектөөлөр коюла турган эки тараптуу модел пайда болууда.
Геосаясий жактан, Орусия тараптан ислам дүйнөсүнө басым жасалып жатканы түшүнүктүү. Анткени, батыш менен мамилелер курчуп турган шартта, бул өлкөлөр маанилүү экономикалык жана саясий өнөктөш болуп саналат. Бирок чет өлкөлөрдөгү «жагымдуу образды» жайылтуу аракети, өлкө ичиндеги диний эркиндиктин ырааттуу саясаты менен коштолбосо, мындай демилгелер чыныгы маекке караганда көбүрөөк “зоболону бекемдөө” үчүн иштетилген курал болуп калат.
Дал ушул карама-каршылык эки жүздүүлүккө болгон кооптонууну жаратат. Эгер ички карама-каршылыктар чечилбеген бойдон кала берсе, бир гана тышкы долбоорлор менен туруктуу эл аралык кадыр-баркка ээ болуу кыйын.
Хужжат Жамия
