Саясий сөздүк (6)
Релеванттуулук
Релеванттуулук – бул маалыматтын, чечимдин же билдирүүнүн конкреттүү суроого, көйгөйгө же тапшырмага канчалык деңгээлде шайкеш келерин билдирет. Жөнөкөй тил менен айтканда, талкууланып жаткан темага түздөн-түз тиешеси бар жана аны түшүнүүгө же чечүүгө жардам берген нерсени «релеванттуу» деп аташат. Эгерде маалымат орундуу болуп, коюлган суроого жооп берсе, ал релеванттуу деп эсептелет. Эгер ал сөздү башка жакка буруп, темага түз тиешеси жок болсо, анда ал релеванттуу эмес деп аталат.
Саясатта бул термин саясатчылардын билдирүүлөрүн, аналитикалык материалдарды, статистиканы же бийликтин чечимдерин баалоодо колдонулат. Мында келтирилген аргументтер, маалыматтар же сунуштар талкууланып жаткан маселе менен канчалык деңгээлде байланыштуу экени жана аны түшүндүрүүгө канчалык жардам берери каралат.
Жөнөкөй тил менен айтканда, релеванттуулук, бул «иштин маңызына канчалык тиешелүү» деген суроого жооп. Мисалы, электр энергиясына болгон тарифтердин көтөрүлүшү талкууланып жатса, энергетикалык системанын абалы, электр энергиясын өндүрүүнүн өздүк наркы же тармактагы реформалар тууралуу түшүндүрмөлөр релеванттуу болот. Эгерде саясатчы ошол учурда жол курулушу же туризмди өнүктүрүү жөнүндө сүйлөй баштаса, анда бул маалымат релеванттуу эмес, анткени анын талкууланып жаткан көйгөйгө тиешеси жок.
Борбор Азия саясатында, релеванттуулук түшүнүгү эксперттик талкууларда жана мамлекеттер аралык сүйлөшүүлөрдө көп байкалат. Мисалы, Кыргызстан, Тажикстан жана Өзбекстан суу ресурстарын бөлүштүрүүнү жана гидроэнергетикалык объектилердин ишин талкуулап жатканда, суу сактагычтардагы суунун деңгээли, айыл чарбасынын муктаждыктары жана өлкөлөрдүн энергетикалык балансы тууралуу маалыматтар релеванттуу деп эсептелет. Бул маалыматтар сүйлөшүүлөрдүн негизи менен түздөн-түз байланыштуу жана чечим кабыл алууга жардам берет.
Дагы бир мисал эмгек миграциясына байланыштуу. Кыргызстан же Тажикстандын бийлиги өз жарандарынын чет өлкөдөгү эмгек шарттарын талкуулаганда, мигранттардын саны, алардын ишке орношуусу, мекенине которулган акча каражаттары жана Орусиянын миграциялык мыйзамдарындагы өзгөрүүлөр тууралуу маалыматтар релеванттуу болот. Мындай маалыматтар көйгөйдү түшүнүүгө жана саясий чечимдерди кабыл алууга түздөн-түз таасир этет.
Дагы бир мисалды, аймактык экономикалык интеграция боюнча талкуулардан көрүүгө болот. Аймактагы өлкөлөрдүн Евразия экономикалык биримдигине катышуусу кандай артыкчылыктарды же кыйынчылыктарды берерин баалоодо өз ара соода көрсөткүчтөрү, бажы эрежелери, жумушчу күчүнүн жылышы жана инвестициялык агымдар релеванттуу деп эсептелет. Бул факторлор интеграциянын мамлекеттердин экономикасына болгон таасирин түздөн-түз чагылдырат. Ошентип, релеванттуулук – бул маалыматтын, аргументтердин же чечимдердин талкууланып жаткан маселе менен канчалык байланышта экенинин көрсөткүчү. Саясатта ал маанилүү жана пайдалуу маалыматтарды экинчи даражадагы жана темага тиешеси жок маалыматтардан бөлүп алууга жардам берет, бул болсо анализди жана талкууну тагыраак жана мазмундуу кылат.
Бурана
