Эмне үчүн Жакынкы Чыгыш күйүп жатат? Америка менен яхудий түзүмүнүн ачык согушуна жана анын кесепеттерине аналитикалык көз караш

Эмне үчүн Жакынкы Чыгыш күйүп жатат? Америка менен яхудий түзүмүнүн ачык согушуна жана анын кесепеттерине аналитикалык көз караш

Жакынкы Чыгыш аймагы кең көлөмдөгү регионалдык согуш абалында жашап жатат. Бул согуш Иранга каршы күтүүсүз жана катуу чабуул менен башталып, андан соң бутага алынган аймак кеңейип Ливанды да камтыды. Ошондой эле бул оттун жалыны Йеменге жана аймактагы башка мамлекеттерге чейин жайылышы мүмкүн. Ушундай шартта мурда болуп көрбөгөн бул чыңалуунун чыныгы себептери тууралуу курч суроолор жаралууда: бул кырдаал күтүүсүздөн пайда болгонбу же болбосо аймактын саясий жана геосаясий картасын толук кайра түзүүгө багытталган алдын ала пландалган аракеттин натыйжасыбы?

Дипломатия алдамчылыгы жана жашыруун ниеттер:

Оптимисттер Америка менен Иран ортосунда жүрүп жаткан сүйлөшүүлөргө чоң үмүт арткан болсо да, майдандагы фактылар Трамп администрациясы бул согушту бир топ убакыттан бери баштоону көздөп келгенин көрсөтүүдө. Учак ташуучу кемелерди, согуштук кемелерди жана жүздөгөн учактарды камтыган ири аскердик топтошуулар сүйлөшүүлөрдүн жыйынтыгына карабастан белгиленген буталарга сокку урууга даярдык бар экенин айгинеледи. Көрүнүп тургандай, Америка Иранды эки тарапты тең канааттандырган келишимге жетүүгө болот деген үмүт менен алдап, аны тузакка тарткан. Чынында болсо негизги максат анын бардык маневр мүмкүнчүлүктөрүн толук жок кылуу жана аны өзөктүк байытуудан баш тартууга, ошондой эле аймактагы канаттарын жана куралдуу топторун таратууга мажбурлоо болгон.

Режимди өзгөртүү үчүн Венесуэла сценарийин кайталоо:

Бул согуштагы эң чоң күтүлбөгөн окуялардын бири Иран режиминин жогорку жетекчилерин түз бутага алуу болду. Алардын ичинде жогорку лидер Хаменеи да бар. Байкоочулар аны кармоо же жок кылуу оңой болгон жерде калганы таң калычтуу болгонун айтышты. Ошондой эле коргоо министри, башкы штаб башчысы, Революциялык гвардиянын командачысы сыяктуу көрүнүктүү фигуралар да өлтүрүлдү. Кыязы, Америка бул өлтүрүүлөр аркылуу Иран мамлекетин толугу менен кыйратууну же аны толук башаламандыкка түшүрүүнү көздөбөйт. Тескерисинче, ал Венесуэлада колдонулган сценарийди кайталоого умтулган. Бул план Америкага каршы турган канатты жок кылуу аркылуу режимдин ичинен ийкемдүү жана бат моюн сунуучу саясий фигураларга бийлик жолун ачууга негизделген. Бул жерде Масуд Пезешкиан жана Жавад Зариф сыяктуу ысымдар Батыш менен кызматташууга мүмкүн болгон варианттар катары көрүнөт. Мындайча айтканда, Иранды тышкы канаттарынан баш тартып, ички иштерине гана көңүл бурган кадимки функционалдык мамлекетке айлантуу максаты көздөлүүдө.

Яхудий түзүмүнүн ролу жана этникалык тазалоо долбоору:

Башка тараптан караганда, бул кармаштын негизги кыймылдаткычтарынын бири катары яхудий түзүмү турат. Анын премьер-министри Нетаньяху Америка бул жолду тандашы үчүн катуу аракет кылды. Анын эң чоң тынчсыздануусу Ирандын өзөктүк куралын жок кылуу жана анын ракеталык системаларын куралсыздандыруу болуп саналат. Анткени Ирандын өзөктүк мүмкүнчүлүктөрүн толук жок кылуу жана аймактагы башка бир да мамлекеттин өзөктүк мүмкүнчүлүккө ээ болушуна жол бербөө яхудий түзүмү үчүн стратегиялык максат болуп эсептелет.

Иран канаттарынын жооп тактикасы жана бүдөмүк позициясы:

Бул чабуулга жооп катары Ирандын аскердик планы негизинен ракеталык тоскоолдукка таянууда. Мунун максаты Америка жана яхудий түзүмүнө каршы узак мөөнөттүү алсыратуу согушун жүргүзүү жана аларга мүмкүн болушунча көп материалдык зыян келтирүү. Иран соккуларын негизинен Булуң өлкөлөрүндөгү америкалык базаларга жана басып алынган Палестина аймактарына багыттоодо. Ошол эле учурда ал Түркиядагы америкалык базаларды бутага алуудан атайылап качкандай көрүнөт. Бул алардын тарыхый мамилелерин сактап калуу жана НАТОго мүчө болгон ушундай чоң мамлекетти козутуп албоону максат кылгандай көрүнөт. Муну менен катар, Иран Ливандагы өз партиясынын колунда калган чектелүү аскердик мүмкүнчүлүктөрдү да колдонуудан тартынган жок. Ал мүмкүнчүлүктөр басып алынган Палестина аймактарына ракеталар менен сокку урууда пайдаланылууда. Бирок бул фронттун ачылышы Ливанда чоң кыйроолорго алып келип, шиит жамаатына зыян келтирип, ошондой эле партиянын саясий жетекчилерин өз коомчулугу ичинде жана Ливандын саясий чөйрөсүндө кыйын абалга салары белгилүү. Бул жагдай Иран режиминин кысым алдында турганын жана колунда бар бардык карталарды саясий эсеп-кысаптарды эске албай колдонууга мажбур болуп жатканын көрсөтөт.

Кытай жана Россия: алсыратуу оюну жана ири кызыкчылыктар

Эл аралык сахнада Пекин менен Москванын Тегеранга жашыруун түрдө маалымат жана өнүккөн аскердик технологияларды берип жатканы тууралуу шектенүүлөр айтылууда. Анткени бул ири державалар үчүн Америка менен дүйнөлүк деңгээлде түз кармашууга өтүүдөн мурда аны Жакынкы Чыгыштын кумунда батырып, алсыратуу пайдалуу. Ошондой эле Америка Иранга каршы согушу аркылуу Кытайды маанилүү мунай булактарынын биринен ажыратууну көздөйт. Мындай кадамды ал мурда Венесуэланы көзөмөлүнө алуу менен да жасаган, анткени ал Кытай үчүн негизги мунай булактарынын бири болгон. Мындан тышкары, Иран аймагы аркылуу Кытайдын «Жибек жолу» долбоорунун маанилүү багыттары өтөт.

Америка аймак үчүн даярдаган кеңири долбоор:

Бул кармаш Иранды гана багындыруу менен чектелбейт, тескерисинче ал Америка тарабынан Жакынкы Чыгыш аймагында үстөмдүгүн күчөтүүгө багытталган кеңири стратегиянын бир бөлүгү болуп саналат. Америка аймакты бөлүп-жарып, аны этникалык жана мазхабдык негизде бөлүнгөн кантондорго айландырууну көздөйт. Бул болсо аймакты башкарууну жеңилдетип, аны америкалык компаниялар үчүн чоң инвестициялык аймакка айлантат. Бул долбоор менен катар «Ибрахимий дин» деген түшүнүктү жайылтуу жана саясий Исламга байланышкан ар кандай сунуштарды тыюу салынган нерсеге айлантуу аракеттери да жүрүүдө.

Ачык сценарийлер:

Бүгүн аймак эки негизги сценарийдин биринин алдында турат. Биринчиси – америкалык аскердик машина жана саясий айла-амалдар азыркы иран жетекчилигин кулатып, анын ордуна Америкага жакын болгон жаңы команда алып келет жана ал Батыштын пландарын ишке ашырат. Мындай абал Америка үстөмдүгүн ондогон жылдарга бекемдейт.

Экинчи сценарий – Иран бул соккудан чыгуу жолун таап, узакка созулган алсыратуу согушунда туруштук бере алат. Эгер ал чыдап берсе, анда Америка планынын бузулушуна жана Трамп менен Нетаньяхуга күчтүү саясий сокку урулушуна алып келет. Айрыкча АКШдагы шайлоо мезгили жакындап калган шартта бул экөөнү ойлонулбаган авантюра үчүн оор баа төлөөгө мажбур кылышы мүмкүн.

Демек, Иран дүйнөнү таң калтырып, Америка жана яхудий түзүмүнүн текеберлигин сындыра алабы? деген суроо азырынча актуалдуу боюнча турат.

Ахмад Аль-Касас