Диний соҳани чекловчи янги қонун лойиҳаси таклиф қилинди
Диний соҳани чекловчи янги қонун лойиҳаси таклиф қилинди
Қирғизистонда “Диний соҳадаги айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиришлар киритиш” тўғрисидаги қонун лойиҳаси Жогорку Кенешга тақдим этилди. Ушбу қонун лойиҳаси 18 ёшга тўлмаган фуқароларнинг диний таълим олиш учун чет элга чиқишини тўлиқ тақиқлашни ўз ичига олади. Ҳужжатда Болалар кодекси, Жиноят кодекси, “Ташқи миграция тўғрисида”, “Таълим тўғрисида” ва “Эътиқод эркинлиги ва диний ташкилотлар тўғрисида”ги қонунларга ўзгартиришлар киритиш таклиф қилинмоқда.
Унга кўра, диний таълим олиш мақсадида болани атайлаб чет элга юборишлик учун жавобгарлик жорий этилади. Жисмоний шахслар учун 20 минг сом, юридик шахслар учун эса 6,6 минг сом миқдорида жарима белгиланиш таклифи кўриб чиқилмоқда. Бундан ташқари, қонунга “вояга етмаганлар” ва “диний фаолият билан шуғулланувчиларнинг давлат реестри” каби атамалар ҳам киритилмоқда.
Бунга сабаб сифатида ушбу ташаббус президентнинг кўрсатмаларини бажариш мақсадида тайёрлангани, болаларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилишга, шунингдек, миллий хавфсизликни таъминлашга қаратилгани айтилмоқда. Муаллифларнинг таъкидлашича, ўсмирларнинг деструктив характеридаги хорижий диний мактабларга ўқиш ҳолатлари ва уларнинг экстремистик ташкилотларга жалб қилиниш хавфи мавжуд.
Расмий талқиндан ташқари
Агар бу ишга расмий изоҳни четга суриб қўйиб, қарайдиган бўлсак, гап университетлар ва мазҳаблари ўртасидаги фарқларни ҳисобга олмайдиган қаттиқ назорат ҳақида кетаётгани аён бўлади. Бу ҳолда ҳамма бир хил маъмурий чекловга дучор бўлади. Бундан ташқари экстремизмга қарши чоралар бундай қадамлар ташлаш учун баҳона сифатида ишлатилгани ҳам қулоғимизга чалинмоқда. Бироқ, аслида бу келажак авлоднинг диний йўлда ўсиб-улғайишига ва Исломни умумий тарзда «таҳдид» сифатида қабул қилишга асосланган чекловдир.
Сўнгги икки йил ичида Қирғизистонда диний сиёсатни қаттиқлаштиришнинг барқарор тенденцияси кузатилмоқда. Булар қуйидагилардан иборат:
Рўйхатдан ўтиш ва қайта рўйхатдан ўтказишнинг кучайтириш;
Давлат назорати функцияларини кенгайтириш;
Қўшимча маъмурий тўсиқларни жорий этиш;
Жарималарни орттириш;
«Бузғунчилик» ва «радикаллашиш» атамаларидан фаол фойдаланиш.
Янги тақиқ ҳам ушбу саъй-ҳаракатларга мос равишда амалга оширилиб, босимнинг тобора кучайиб бориши доирасида давом этмоқда. Давлат тартибга солишдан тўғридан-тўғри чекловларга ва танланма чоралардан тизимли назоратга ўтмоқда.
Ушбу ташаббусдаги болаларни ҳимоя қилиш баҳонаси айниқса диққатга сазовордир. Бу атамага очиқчасига қарши чиқиш деярли имконсиз, шу боис у тақиқ механизмларини кенгайтириш учун универсал баҳонага айланиб бормоқда.
Бу ҳаракатнинг ушбу йўналишда Россияда амалга оширилган чоралар билан ўхшашлигини аниқ кўриш мумкин. Хавфсизлик ва экстремизм тушунчаларининг аста-секин кенгайиши, рўйхатга олиш тартиб-қоидаларининг кучайиши, реестрлар тузилиши, маъмурий босим ва жарималарнинг ортиши буни исботлаб турибди. Бу бир марталик чора эмас, балки диний соҳани асосий марказга олишни талаб қиладиган ва уни «юқори хавфли сектор» деб ҳисоблайдиган изчил сиёсатнинг пойдеворидир.
Шундай қилиб, ушбу қонунда мамлакат ташқарисида мустақил диний таълим олиш жиноят саналиб, унга шубҳали ҳаракат сифатида қаралади. Шу билан бирга, ушбу тақиқ мафкуравий хавфларни бартараф этмайди ва мамлакат ичида диний таълим билан таъминлашнинг ривожланган муқобил усулини ҳам таклиф қилмайди. Бу фақат назорат воситаларини кенгайтиради холос.
Бу ерда хавфсизликни таъминлаш билан эътиқод ва таълим эркинлигини институционал даражада чеклаш ўртасидаги фарқни аниқлаб олиш лозим. Янги қонун лойиҳаси шуни кўрсатадики, бу чеклов бора-бора янада қаттиқ назорат остидаги бошқарувга ўтиб бормоқда. Сўнгги йиллардаги ҳаракатларга назар ташласак, ушбу қонун Қирғизистоннинг диний сиёсатини тобора марказлаштираётган ва чекловчи моделга айлантираётган навбатдаги қадам эканлиги аён бўлади.
