Нигерия ва глобал можаро

Нигерия ва глобал можаро

Хабар:

Африкадаги энг йирик газ лойиҳаларидан бири бўлган Саҳройи Кабир орқали ўтувчи газ қувурининг қурилиш лойиҳаси Рамазон ойидан сўнг дарҳол ишга тушиш босқичига ўтади. Жазоирнинг “Sonatrach” компанияси Нигерия орқали қувур тортиш бўйича дастлабки ишларни бошлайди. Уч мамлакат ўртасидаги алоқани якунлаш учун қолган масофа 1800 километрни ташкил этади, унинг катта қисми Нигер минтақасида жойлашган. (Al Jazeera Net).

Изоҳ:

Нигериядан Европага табиий газни етказиб бериш мақсадида қурилаётган бу қувур линияси 4000 километрдан узунроқ бўлиб, йилига тахминан 20-30 миллиард кубометр Нигерия газини Жазоир қирғоқлари орқали Европа бозорларига етказиб беришни кўзда тутади. Бу лойиҳа ўн йиллик кечикишлар ҳамда техник ва молиявий қийинчиликлардан сўнг амалга оша бошлади. Шунингдек, ушбу лойиҳа, Жазоир, Нигерия ва Нигер раҳбарларининг энергетика тармоғидаги стратегик ҳамкорлигини мустаҳкамлаш ҳамда Европани энергия билан таъминлаш жиҳатидаги алоқаларни чуқурлаштириш бўйича Саҳел минтақаси ва Шимолий Африка мамлакатлари ўртасидаги учрашувдан кейин эълон қилинди.

Ушбу лойиҳанинг аҳамияти шундаки, у Африкадаги энг йирик энергетик инфратузилма лойиҳаларидан бири ҳисобланади. Бу Нигерияни Европага газ етказиб беришнинг муҳим манбаига айлантириши ва натижада у Россия ёки Яқин Шарқ газига альтернатива бўлиши мумкин. Бироқ, бу лойиҳанинг кўплаб тўсиқларга дуч келиш эҳтимоли катта, чунки биз Россия газини Германияга етказиб берадиган 1-оқим ва 2-оқим қувурларига нима бўлганини биламиз.

Нигерияда қуролли гуруҳларнинг ҳужумлари ва хавфсизлик ҳолатининг кундан кунга ёмонлашиб бораётгани туфайли аллақачон кескинлик кучайиб бораётганини асло унутмаслик керак. Америка христианларни ҳимоя қилиш ва экстремизмга қарши курашиш баҳонасида ҳарбий аралашув билан қаттиқ таҳдид қилди ва у ерда ўзининг ҳарбий иштирокини кенгайтирди. Афсуски, бундай кенг кўламли лойиҳа улкан Саҳел минтақасида, яъни Нигерия ва Нигерда барқарорликни талаб қилади. Бироқ, вазият аксинча: хавфсизлик ёмонлашган, улар даъво қилаётганидек, радикал гуруҳлар мавжуд ва шунингдек хорижий аралашувлар ҳам амалга оширилмоқда. Хорижий аралашувларнинг асосийси Американинг ҳаракатларидир. У Нигериядаги аралашувга рухсат берди. Американинг бу аралашуви шунчаки инсон ҳуқуқларига қайғургани учун бўлаётгани йўқ, балки у кенгроқ мақсадларни ўз ичига олади. Айниқса Американинг дунёдаги ҳаракатлари ва Жеффри Эпштейн ҳақидаги маълумотлар фош бўлиши ортидан инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш шунчаки баҳона эканлиги ўз исботини топмоқда.

Бу аралашувдан кўриниб турганидек, Америка энергиянинг фақат ўз назорати остида Европага етиб боришини таъминлашдан манфаатдор. Ҳатто у энергиянинг Европага етиб боришига умуман тўсқинлик қилиши ҳам мумкин. Бугунги кунда унинг Нигериядаги ҳарбий иштироки Нигерия ҳукуматида туб ўзгаришларга олиб келиши мумкин, бу эса мазкур лойиҳани тўхтатишга ёрдам беради. Албатта, Америка Нигер ёки Жазоирда сунъий равишда жиддий инқирозларни келтириб чиқариш орқали ушбу лойиҳани бузишдан ҳам тап тортмайди.

Бу лойиҳа Африка учун катта иқтисодий ва тижорий имкониятини вужудга келтирса-да, айни пайтда у Америка учун ҳам жиддий муаммо ҳисобланади. Бу Европанинг ҳеч бўлмаганда энергетика масаласида Америка назоратидан қутулишга уринишидир. Бу эса яқинлашиб келаётган қаттиқ қиш ва оғир иқтисодий инқироз шароитида жуда муҳим масала ҳисобланади.

Жаҳон энергетика харитасидаги тез ўзгаришлар шароитида Саҳройи Кабир орқали ўтувчи газ қувури лойиҳаси шунчаки навбатдаги яна бир иқтисодий лойиҳа эмас. Аксинча, бу геосиёсий манфаатлар ва халқаро бозор эҳтиёжлари кесишадиган янги даврни белгиламоқда. Аммо Американинг устунликка иштилиш таъсири бу лойиҳани амалга ошириб бўлмайдиган орзуга айлантириши мумкин.

Шунинг учун бу қувур устида кетаётган кураш фақат инвестиция ва молиялаштириш учун кураш эмас. Бу кураш суверенитет ва ўз тақдирини ўзи белгилаш масаласидир. Унинг натижаси Африканинг жаҳон тартибида келажакдаги ўрнини белгилайди: ёки энергетика соҳасида фаол шерик сифатида, ислоҳотлари столидан ўрин олади ё йирик давлатлар учун жанг майдонига айланади.

Набил Абдулкарим