Пуллар оқиб келмоқда… суверенитет тугаб бормоқда!

Пуллар оқиб келмоқда… суверенитет тугаб бормоқда!

ХВЖнинг Шимолий қирғоқ бўйича «ғамхўрлик» битимига изоҳ

Хабар:

Reuters агентлиги 30 декабрь сешанба куни Қатар томонидан қўллаб-қувватланган йирик инвестиция битими доирасида Ўрта ер денгизининг Шимолий қирғоғида жойлашган минтақани ривожлантириш учун Мисрга биринчи транш сифатида нақд 3,5 миллиард доллар берилганини хабар қилди. Бу хабар хорижий валюта захираларини дастаклаш ва инвестицияларни жалб қилиш сифатида яхши ниятда тарқатилди.

Шарҳ:

Ушбу хабарни ва Халқаро Валюта Жамғармаси билан кредит берувчи муассасаларнинг кўрсатмаларига доимий итоат қилинишини инобатга олсак, бугунги кунда Миср бошдан кечираётган инқироз шунчаки рақамлар, ликвидлик ёки ёмон бошқарув инқирози эмаслиги аён бўлади. Бу манҳаж ва суверенитет инқирозидир. Иқтисодий қарорларни хорижий таъсирга боғлиқ қилиб қўйиш ҳамда халқнинг ризқи ва хавфсизлигига таҳдид соладиган судхўрлик шартларини қабул қилиш Уммат ишларига чинакам ғамхўрлик йўқлигининг белгисидир. Бунинг натижасида, давлат халқ манфаатларини ҳимоя қилишдан узоқ, фақат ташқаридан юкланган шартларни бажарувчи вакилга айланди.

Тарихий жиҳатдан чуқур назар ташланса, бу ҳолат янада яққолроқ кўзга ташланади. Халифалик давлати қулатилганига 105 йил бўлди. Бу воқеа шунчаки бир сиёсий тизимнинг қулаши эмас эди. Балки бу Ислом Уммати Аллоҳнинг шариати ҳукмронлигидан ясама қонунлар ҳукмронлигига, сиёсий ва иқтисодий мустақилликдан қарамлик ва асирликка сурилган тақдирни ҳал қилувчи лаҳза эди. Ўша кундан бошлаб қарз эшиклари очилди, мусулмон мамлакатларининг қоқ марказларида судхўрлик институтлари ташкил этилди ва бойликлар шариат ҳукмлари ва халқ манфаатларига мувофиқ эмас, балки буюк давлатлар манфаатларига мувофиқ бошқариладиган бўлиб қолди.

Бугунги кунда Мисрда амалга оширилаётган, қарзга тобора қаттиқ боғлаб қўйиш ва ички сиёсатнинг Халқаро Валюта Жамғармасининг розилигига боғлиқ қилиб қўйиш Халифалик ағдарилгандан кейин бошланган ўша методнинг давомидир. Чунки Уммат судхўрликни тақиқлаш, мулкни сақлаш ва фаровонликни таъминлашга асосланган Исломий иқтисодий низомидан маҳрум бўлди. Иқтисодий сиёсат ақидага эмас, балки қарз берувчиларнинг кўрсатмаларига боғлиқ бўлиб қолди. Шунинг учун, ушбу доирада қандай «ечимлар» эълон қилинишидан ва қанча юзлар ёки номлар ўзгаришидан қатъи назар, у бир доира ичида айланиб юраверади.

Ушбу масалани нозик ва диққат билан ўрганиб чиқиб, унинг кенг иқтисодий ва сиёсий жиҳатлари билан боғланса, бутунлай бошқача манзара юзага келади: ҳозирда халқаро молия институтларининг, айниқса Халқаро валюта жамғармасининг ҳомийлигига Мисрни бўйсундириш ва қарам қилиш занжирининг навбатдаги босқичи ёқасида турибмиз.

Расмий жиҳатдан қараганда, бирор мамлакатга хорижий маблағларнинг кириб келиши ўз-ўзидан қораланадиган ҳолат эмас. Бироқ, асосий муаммо бу маблағларнинг табиатида, уларнинг шартларида ва улар қайси сиёсий муҳитда берилаётганидадир. Чунки келишув, унинг тафсилотларидан кўриниб турганидек, саноат ёки қишлоқ хўжалиги базасини қайта шакллантирадиган ишлаб чиқариш лойиҳасидан иборат эмас, шунингдек, у Умматнинг асосий эҳтиёжларини қондирадиган стратегик инвестиция ҳам эмас. Аксинча, бу чекланган қатламга йўналтирилган ҳашаматли туризм кўчмас мулк лойиҳаси бўлиб, умматнинг умумий мулки ҳисобланган омма ерларига эгалик қилиш ва улардан фойдаланиш орқали амалга оширилмоқда.

Айнан шу ерда шаръий жиҳат аниқ кўринади. Ер – бу умумий мулк ёки уммат манфаати учун бошқариладиган давлат мулки бўлиб, уни асосан судхўрлик сиёсати туфайли юзага келган молиявий бўшлиқларни тўлдириш воситасига айлантиришга йўл қўйилмайди. Шариатда бошқарувчининг давлат мулкига нисбатан ҳаракатлари вақтинчалик эҳтиёжлар ёки қарз берувчиларнинг кўрсатмаларига эмас, балки шаръий кенгашга боғлиқ бўлиши таъкидланган.

Келишувни Халқаро Валюта Жамғармаси дастури билан боғлаганимизда, вазият янада ойдинлашади. Миср бир неча йиллардан бери Жамғарма билан кенгайтирилган имтиёзли дастурга итоат қилиб келади. Ушбу дастур аниқ шартларга асосланган: валюта курсини эркин қўйиш, давлатнинг ролини камайтириш, хусусийлаштиришни кенгайтириш, ҳар қандай йўл билан бўлса ҳам хорижий валюта оқимини кўпайтириш ва ҳоказо. Бундай вазиятда Шимолий Банк келишуви суверен, мустақил ечим сифатида эмас, балки Жамғарманинг ликвидлик кўрсаткичларини тезда яхшилайдиган хорижий инвестицияларни жалб қилиш борасидаги талабига бевосита жавоб сифатида қаралади. Бу эса вақти-вақти билан олиб бориладиган текширувлардан ўтишни осонлаштириб, ортидан янги кредит траншларини бўшатишга шароит яратади.

Бу ерда «инвестиция» деб айтилаётган нарса фақат тўғридан-тўғри қарз олишнинг ўрнини босади ва худди шу қарзнинг функциясини бажаради. Яъни унинг вазифаси жорий мажбуриятларни қоплаш ва ҳаддан ташқари кўпайган қарзларни қоплаш учун шошилинч доллар топишдир, аммо бу инқирознинг таркибий сабабларини ҳал қилмайди. Чунки судхўрлик асосида бошқариладиган иқтисодиёт ҳар доим судхўрликка ёки унинг ўрнини босувчи воситаларга муҳтож бўлади. Аллоҳ таоло айтади:

يْحَقُ اللَّهُ الرِّبَا وَيُرْبِي الصَّدَقَاتِ

«Аллоҳ судхўрликнинг (фойдасини) йўқ қилади ва садақаларнинг (фойдасини) зиёда қилади». (2:276).

Бу ерда «йўқ қилиш» фақат мулк билан чекланиб қолмай, балки баракани ҳам, суверенитетни ҳам, барқарорликни ҳам ўз ичига олади.

Бундай келишувларнинг энг хавфли жиҳати шундаки, улар «муваффақият» сифатида талқин этилади, аммо аслида эса мамлакат имкониятлари аста-секин сотилиб бораверади. Давлат халқнинг асосий эҳтиёжларини қондиришга асосланган иқтисодиётни қуриш ўрнига, активлардан воз кечиш орқали сурункали инқирозни «бошқариш»га ўтиб, мамлакатни хорижий капитал учун очиқ платформага айлантирмоқда. Бу капитал нақ фойда бўлган жойда ишлайди, шароит ўзгарганда чиқиб кетади. Бу эса жамиятни аввалгидан ҳам заифроқ ҳолатга тушириб қўяди.

Касалликнинг илдизи молиявий жиҳатнинг етарсизлигида эмас, балки Халифалик қулаганидан бери Умматга мажбуран юкланган, мусулмон ўлкаларни глобал молиявий марказларга боғлаб, уларни мустақил қарор қабул қилиш имкониятидан маҳрум қилган ва судхўрликка таянадиган бузуқ иқтисодий низомдадир. Шунинг учун, бу низом ичидаги «ечимлар» ҳақида ҳар қандай гап (кредитлар ҳақида бўлсин ёки шартли инвестициялар ҳақида бўлсин) инқирозни йўқ қилишга қаратилмаган, фақат уни бошқаришга чекланган.

Ислом аниқ ва шаффоф иқтисодий моделни таклиф этади: унда судхўрлик қатъиян тақиқланган, бойлик мулк ҳукмларига мувофиқ бошқарилади ва давлат ресурслари қарз берувчиларни рози қилиш ёки халқаро институтларнинг ҳисоботларини «яхшилаш» учун эмас, аҳолининг эҳтиёжларини қондириш учун ишлатилади. Бундай тузумда давлат инвестицияга мухтож бўлиб, ялиниб юрадиган тараф эмас, балки халқ ишларини чинакам ғамхўрлик билан бошқарадиган етакчи давлат бўлиб, хорижга қарам бўлмайдиган етарли бойликка эга бўлади.

Бу мурожаат барча Миср халқига қаратилган: сиз бошдан кечираётган азоб-уқубатлар асло дангасалик ёки ресурслар етишмаслигининг натижаси эмас. Бу Ислом ва унинг аҳкомларига зид бўлган, шунингдек мамлакатни ҳам, унинг халқини ҳам қарз рўйхатларидаги рақамлар сифатида кўрадиган институтларга боғлаб қўйган бузуқ тузумнинг самарасидир. Фақат самимий сиёсий онг буни бартараф этиши мумкин: Бу онг ор-номус долларга сотилмаслигини, суверенитет қарз олиш ёки ерни сотиш орқали қайтариб олинмаслигини яхши тушунади. Бу онг Ислом Уммати ҳокимиятни қайта қўлга олиши Роббисининг розилигига олиб борадиган шариатни тўлиқ татбиқ қилиш орқали, яъни Пайғамбарлик минҳожи асосидаги Рошид Халифаликнинг барпо этилиши орқали амалга ошишини яхши билади.

Эй Кинона аскарлари! Эй куч-қувват эгалари! Аллоҳ олдидаги масъулиятингиз жуда катта. Сизнинг бурчингиз мустақиллик тизимини ҳимоя қилиш ёки асирлик йўлларини хавфсизлаштириш эмас, балки Умматни, унинг динини ва суверенитетини ҳимоя қилишдир. Чунки сиз Умматнинг қиличи ва қалқонисиз. Бир кун келиб, сиздан “мустамлакачилар чизиб берган чегараларни ҳимоя қилдингизми?” деб сўралмайди. Сиздан “Умматнинг дини, ери ва бойлигини ҳимоя қилдингизми?” деб сўралади. Бугунги кунда Миср учун энг катта ёрдам – бу уни қарамликдан озод қиладиган, ўз қарорини қайта тиклайдиган ва адолатли бошқарувни ўрнатадиган лойиҳага ўтишдир. Бу лойиҳа Пайғамбарлик минҳожи асосидаги Рошид Халифалик бўлиб, у мамлакатни ҳам, халқини ҳам ҳимоя қилади. Ким Умматни қўллаб-қувватлаганини ва ким унинг озодлигига қарши чиққанлигини шафқатсиз тарих ҳеч қачон унутмайди.

Халифалик ағдарилганидан бери ўтган 105 йил шуни исботладики, қарз соясида ёки адолатсиз глобал иқтисодий тизимга сингиб кетиш орқали ҳақиқий мустақилликка эришиб бўлмайди. Бунга фақат Аллоҳнинг шариатини чин ихлос билан ҳукмрон қилиш, Исломий ҳаётни қайта бошлаш ва одамларнинг ишларини Ислом билан бошқариб, хорижий ҳукмронликнинг томирини кесадиган ҳамда сиёсий ва иқтисодий қарорлар қабул қилишни кофирлар ва уларнинг муассасалари чангалидан озод қиладиган давлатни тиклаш билангина эришиш мумкин. Аллоҳ Таоло айтади:

إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّىٰ يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ

«Аниқки, то бирон қавм ўзларини ўзгартирмагунларича Аллоҳ уларнинг аҳволини ўзгартирмас». (13:11).

яна айтади:

وَلَيَنصُرَنَّ اللَّهُ مَن يَنصُرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ

«Албатта Аллоҳ Ўзига (яъни динига) ёрдам берадиган зотларни ғолиб қилур. Шубҳасиз Аллоҳ кучли, қудратлидир». (22:40).

Маҳмуд ал-Лайсий