АҚШнинг Эронга қарши кескинликни кучайтириши урушнинг эмас, ҳукмронликнинг кўринишидир
АҚШнинг Эронга қарши кескинликни кучайтириши урушнинг эмас, ҳукмронликнинг кўринишидир
АҚШнинг Эронга нисбатан қўллаган таҳдидлари ва огоҳлантиришлари тасодифий ҳам, истисноий ҳолат ҳам эмас. Бу дунёни бошқаришда ўз иродасини куч билан ўтказишга ва таҳдиддан мудофаа воситаси эмас, балки назорат воситаси сифатида фойдаланишга асосланган Америка сиёсатининг таркибий қисмидир. Американинг қаршилигини Эронга таҳдид сифатида эмас, АҚШ бошқараётган халқаро тартибни ҳимоя қилиш сифатида тушиниш зарур. Америка сиёсий онгида можаролар ечимлар орқали эмас, аксинча кескинликни сақлаб қолиш орқали бошқарилади. Чунки доимий таҳдид АҚШга “уларнинг ишига аралашиш” ҳуқуқини беради, унинг ҳарбий кенгайишини оқлаб, давлатларнинг қарорларини назорат қилиш ҳуқуқини мустаҳкамлайди. Натижада Эронга қарши кучли чақириқ функционал заруратга айланади. Чунки Америка мантиғида душман йўқ қилинадиган нишон эмас, у фойдаланиладиган воситадир.
Эрон ҳеч қачон Америка учун вужудий душман бўлган эмас; у фойдаланиш учун қулай душман бўлиб келган ва шундай бўлиб қолмоқда. Америкага қарши шиорларни кўтарадиган режимнинг мавжудлиги АҚШга Форс кўрфази давлатларини хавфсизлик нуқтаи назаридан шантаж қилиш имконини беради ва мустақил минтақавий кучнинг шаклланишига тўсқинлик қилади ҳамда Яқин Шарқни доимий қўрқув ҳолатида ушлаб туради. Шунга кўра Эрон режимининг қулаши Америка лойиҳасига хизмат қилмайди, чунки душманнинг йўқолиши баҳонанинг йўқолишини англатади.
Шунинг учун, келишув эркин суверен танловнинг натижаси эмас, балки босимнинг натижаси бўлиши учун ҳар қандай келишувни амалга оширишдан олдин зарурий қадам сифатида кескинлик вужудга келтирилади. Уруш эса АҚШ фойдаланиб келаётган мувозанатни бузади ва Эроннинг қулаши унинг «таҳдид» вазифасини йўққа чиқариши мумкин. Бундан ташқари, у минтақани назоратсиз бошоломонликка етаклайди. Шунинг учун Америка Эрон режимини қулатмайди, уни чарчатиш сиёсатини олиб боради.
Американинг қатъий чақириғи нафақат Эронга, балки бутун минтақага, хуссусан Форс кўрфази давлатларига қаратилган: бу унинг ҳимоясидан ташқарида хавфсизлик йўқ, унинг рухсатисиз мустақил ечим йўқ, унинг манфаатларига хизмат қилмайдиган мувозанат йўқ, деган маънони англатади. Шундай қилиб, таҳдид жамоавий тартибга солиш учун чақириққа айланади. Демак, Американинг Эронга қарши кескинликни кучайтириши таҳдид ифодаси эмас, балки ҳукмронликни сақлаб қолишга интилишдир. Бу урушга тайёргарликнинг бошланиши эмас, мажбуран музокаралар олиб бориш воситаси ва минтақани мувозанатни сақлаш усулидир. Шунингдек бу дунёда ўрнатилган тартибдан четга чиққан ҳар бир давлат жазоланишига, бироқ ағдарилмаслигига ишорадир. АҚШ Эронни кучли ҳам, заиф ҳам бўлишни истамайди, уни ўзи хоҳлаган тарзда чекланган ҳолда кўришни истайди.
Американинг Эронга ва бутун минтақага нисбатан сиёсатининг энг хавфли қисми унинг очиқ таҳдидлари ва огоҳлантиришлари эмас, яширин юритилаётган можароларни қайта шакллантириш жараёнларидир. Бу Яқин Шарқни мустақил субъект сифатида эмас, таъсир майдони сифатида сақлаб қолишга хизмат қилади. Америкага минтақанинг хавфсизлиги муҳим эмас, у заифлик узоқ давом этишни истайди, инқирозларни ҳал қилишга шошилмайди, уларни назорат остида ушлаб туришни хоҳлайди. Кескинлик тилига алданиб қолиш ҳам, тинчлантириш риторикаси билан хотиржам бўлиб қолиш ҳам ҳалокатли хатолардандир. Чунки иккаласининг ҳам манбаи бир хил онгдир: ҳукмрон бўлиш онги. Таҳдид кучайганда, минтақанинг қарамлиги кучаяди, таҳдид камайганда эса, суверенитет ҳисобига келишувлар тузилади.
Шунинг учун, минтақадаги давлатлар ва халқларнинг вазифаси сиёсий ва интеллектуал жиҳатдан ҳушёр бўлишдир, шунингдек Америка фақат ўз таъсирини давом эттириш учун душманларини ўзи вужудга келтирганини ва фақат бошқаларнинг эркинлигини чеклаш учун келишувлар тузишини тушунадиган онгни шакллантиришдир.
Ҳақиқий озодлик бу ердаги таҳдидни йўқ қилиш ёки бошқа бир ерда келишув имзолаш билан бошланмайди. Ҳақиқий озодлик шантажни бузишдан ҳамда минтақа хавфсизлиги сотилмаслигини, ҳокимият бериб қўйилмаслигини ва қарорларини ташқи манбалардан олувчи томон халқлар ўйинида ўйинчи эмас, фақат карта бўлиб қолишини тушунишдан бошланади.
Мунис Ҳамид
