Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳунинг фазилатлари

Абу Бакр Сиддиқ розияллоҳу анҳунинг фазилатлари

• Аллоҳ Таоло Моида сурасида бундай дейди:

ثَانِيَ ٱثۡنَيۡنِ إِذۡ هُمَا فِي ٱلۡغَارِ إِذۡ يَقُولُ لِصَٰحِبِهِۦ لَا تَحۡزَنۡ إِنَّ ٱللَّهَ مَعَنَاۖ

«Ўшанда икковлон ғорда бўлган пайтларида ҳамроҳига: «Ғамгин бўлма, шубҳасиз, Аллоҳ биз билан биргадир», деди»     [Тавба 40]

Суҳайлий айтади: Аллоҳ Таоло бу ерда хафа бўлма демади, балки ғамгин бўлма деди. Чунки Абу Бакр розияллоҳу анҳунинг Росулуллоҳ ﷺга қайғуси уни ўз жонидан хавфсирашидан чалғитган эди… Росулуллоҳ ﷺ ғорга киришни хоҳлаган пайт Абу Бакр розияллоҳу анҳу ғорда у кишига бирор нарса зарар бермасин деб олдинроқ у ерга кирди… Мадинага кетаётганда эса, бир соат у кишининг олдида ва бир соат ортида юрди. Росулуллоҳ ﷺ буни билгач: «Эй Абу Бакр нима учун бир соат олдимда ва бир соат ортимда юряпсиз», дедилар. Шунда Абу Бакр розияллоҳу анҳу: Эй Аллоҳнинг Росули орқадан келишларини эслаганимда ортингизда ва пистирма қўйишларини эслаганимда олдингизда юряпман деди. Росулуллоҳ ﷺ эса: «Эй Абу Бакр, мендан кўра кўпроқ ўзингиз учун бўлишини хоҳлайдиган нарсангиз борми?» дедилар. Шунда Абу Бакр: Ҳа сизни ҳақ билан юборган зотга қасамки, ҳар қандай бало офатни сиздан кўра ўзимга бўлишини хоҳлайман деди. Улар ғорга яқинлашгач, Абу Бакр розияллоҳу анҳу: Эй Аллоҳнинг Росули сиз шу жойда тура туринг мен ғорни тозалаб чиқай деди ва ғорга кириб уни тозалади. Сўнг: Эй Аллоҳнинг Росули киринг деган эди, у киши кирдилар. Умар розияллоҳу анҳу бу ҳақда шундай деган эди: Жоним қўлида бўлган зотга қасамки, ўша кеча – Умарнинг оиласи қилган барча яхшиликлардан ҳам яхшидир.

• Имом Бухорий Абу Дардодан ривоят қилади: Росулуллоҳ ﷺ ҳузурида ўтирган эдим, бир пайт Абу Бакр розияллоҳу анҳу кўйлагини бир тарафини кўтариб кириб келди, ҳатто у кишининг тиззаси кўриниб турар эди. Шунда Росулуллоҳ ﷺ: «Биродарингиз ким биландир хусуматлашиб қолибдими», дедилар. Абу Бакр эса: Хаттобнинг ўғли билан тортишиб қолдик, мен унга ғазабландим, сўнг бу ишдан пушаймон бўлиб, мени кечиришини сўрадим. Лекин у кўнмади, кейин сизнинг олдингизга келдим, деди. Шунда Росулуллоҳ ﷺ: Эй Абу Бакр, Аллоҳ сизни кечирсин, деб уч марта айтди. Сўнг Умар розияллоҳу анҳу ҳам қилган ишидан пушаймон бўлиб, Абу Бакр розияллоҳу анҳунинг уйига келди ва уйидагилардан Абу Бакр розияллоҳу анҳу шу ердами деб сўраган эди, улар: йўқ, деб жавоб беришди. Сўнг Росулуллоҳ ﷺ олдиларига келган эди, у кишининг юзида ғазаб аломатларини кўрди. Шунда Абу Бакр розияллоҳу анҳу Умар розияллоҳу анҳуга бир нарса етиб қолишидан қўрқиб, тиз чўкканча ўтирди ва “Эй Аллоҳнинг Росули мен бу борада Умардан кўра золимроқман”, деб икки марта айтди. Шунда Росулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ мени сизларга юборганда, сизлар ёлғончига чиқардингиз. Лекин Абу Бакр мени тасдиқлаб, моли ва жони билан менга ёрдам берди. Шундай экан, мен билан дўстимни ўз ҳолимизга қўясизларми?», деб икки марта айтдилар. Абу Бакр розияллоҳу анҳу шундан кейин бирор марта ҳам озор кўрмади.
• Росулуллоҳ ﷺ айтдилар:

«اقْتَدُوا بِاللَّذَيْنِ مِنْ بَعْدِي أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ»

«Мендан кейин икки киши: Абу Бакр ва Умарга эргашинглар». Имом Аҳмад, Термизий ва Ибн Можжалар ривоят қилишган ва бу саҳиҳ ҳадисдир.

• Бухорий Ибн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилади: Пайғамбаримиз ﷺ замонида (у кишидан сўнг) одамлар орасида ким афзалроқ бўлиши тўғрисида баҳс қилар ва биринчи Абу Бакр, кейин Умар ибн Хаттоб, кейин Усмон ибн Аффон, деб айтар эдик.
• Икки саҳиҳ тўпламда Оиша онамиз розияллоҳу анҳа шундай ривоят қилади: «Росулуллоҳ ﷺ бетоб бўлиб қолгач, Билол розияллоҳу анҳу намозга азон айтди. Шунда Росулуллоҳ ﷺ: «Абу Бакрга айтинглар намозни ўқиб берсин», дедилар. Шунда мен Абу Бакр ўта юмшоқ одам, агар ўрнингизга имом бўлса, йиғлаб, намоз ўқий олмайди дедим. Росулуллоҳ ﷺ яна: «Абу Бакрга айтинг намозни ўқиб берсин», дедилар. Мен яна ўша гапимни қайтардим. Росулуллоҳ ﷺ учинчи ёки тўртинчи мартасида: «Албатта сизлар Юсуфнинг биродарларига ўхшайсизлар. Абу Бакрга айтинглар намозни ўқиб берсин», дедилар. Шунда, Абу Бакр имом бўлиб намоз ўқиди». Шунинг учун Умар розияллоҳу анҳу: Росулуллоҳ ﷺ динимиз учун рози бўлган кишига дунёмиз учун рози бўлмаймизми?! – деган эди.
• Бир аёл Росулуллоҳ ﷺ олдиларига келиб у киши билан суҳбатлашди. Сўнг Росулуллоҳ ﷺ уни бир ишга буюрди. Шунда у аёл: эй Аллоҳнинг Росули сизни топа олмасамчи? – деган эди, У киши: «Агар мени топа олмасанг, Абу Бакрни олдига бор», дедилар. Бухорий ва Муслим ривояти.
• Али розияллоҳу анҳу қилган ривоятда Пайғамбаримиз ﷺ айтадилар:

«أَبُو بَكْرٍ، وَعُمَرُ سَيِّدَا كُهُولِ أَهْلِ الْجَنَّةِ مِنَ الْأَوَّلِينَ، وَالْآخِرِينَ، إِلَّا النَّبِيِّينَ، وَالْمُرْسَلِينَ»

«Абу Бакр ва Умар набий ва росуллардан бошқа аввалги ва кейингилардан иборат жаннат аҳли куҳулларининг (30дан 50гача бўлган ёшдагиларнинг) саййидларидир». Имом Аҳмад, Термизий ва Ибн Можжа ривояти.

• Ривоят қилишларича, Умар розияллоҳу анҳу бир хутбасида шундай деган эди: «Орангизда Абу Бакрдек кўпчилик байъат қилган киши топилмайди». Бухорий ва Муслим ривояти.
• Ривоят қилинишича, Али розияллоҳу анҳу саҳобаларининг ҳузурида Абу Бакр розияллоҳу анҳуни эслар экан, у чеккан озорлар ҳақида шундай деди: «Аллоҳ сизни саломат қилсин, Фиръавн оиласидаги мўмин (Мусо \ни ҳимоя қилиб, «Бир кишини Роббим Аллоҳ дегани учун ўлдирасизларми, деб айтган ва у ҳақда Қуръонда зикр қилинган киши) яхшироқми ёки Абу Бакрми? Шунда қавм жим турган эди, Али розияллоҳу анҳу айтди: «Аллоҳга қасамки, Фиръавн оиласидаги ўша мўминдан кўра Абу Бакрнинг бир соати яхшироқ. Чунки Фиръавн оиласидаги мўмин имонини яширган бўлса, Абу Бакр имонини ошкор қилган эди».
• Баззор ўзининг муснадида Муҳаммад ибн Уқайл розияллоҳу анҳудан ривоят қилишича, Али розияллоҳу анҳу бир куни ўз хутбасида шундай деди: «Эй одамлар, инсонлар ичида энг шижоатли киши ким?». Шунда одамлар эй мўминлар амири албатта сиз дейишган эди, Али розияллоҳу анҳу: «Мен ким билан яккама якка олишсам, ғолиб бўлганман, лекин энг шижоатли киши Абу Бакрдир», деди.
• Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳу айтади: Росулуллоҳ ﷺ бизни садақа беришга буюрдилар. Росулуллоҳ ﷺнинг ушбу гаплари менда инфоқ қилиш учун мол етарли бўлган пайтга тўғри келди. Шунда мен бугун Абу Бакрдан бу борада ўзиб кетаман дедим. Бор бойлигимнинг ярмини олиб келган эдим, Росулуллоҳ ﷺ: «Оилангга нима қолдирдинг», деди. Мен: уларга худди шунчасини қолдирдим дедим. Шунда у зот Абу Бакр ҳаммасини олиб келибди, ундан эй Абу Бакр оилангга ҳам қолдирдингми десам, уларга Аллоҳ ва Росулини қолдирдим, деб айтди, дедилар. Шунда Умар айтди: Аллоҳга қасамки Абу Бакрдан ҳеч қачон бирор нарсада ўза олмадим. Термизий ривояти. Абу Бакр Росулуллоҳ ﷺ билан бирга ҳижрат қилганда ҳам барча бойликларини Аллоҳ йўлида сарфлаган эди.
• Амр ибн Ос Росулуллоҳ ﷺга: сиз учун одамларнинг энг суюклиси ким? – деган эди. У киши: «Оиша», деб жавоб бердилар. Киши эса, эркак кишилардан ким эди, деб сўрамоқчи эдим, деди. Шунда Росулуллоҳ ﷺ: «Унинг отаси», деб жавоб бердилар. Муслим ривояти.
• Бухорий ва Муслим Абу Саид Худрийдан ривоят қилишича, Росулуллоҳ ﷺ одамларга хутба қилиб

«إِنَّ اللَّهَ خَيَّرَ عَبْدًا بَيْنَ الدُّنْيَا وَبَيْنَ مَا عِنْدَهُ، فَاخْتَارَ مَا عِنْدَ اللَّهِ»

«Албатта Аллоҳ бир бандасига дунё ва Ўз ҳузуридаги нарсадан қайси бирини танлаши ҳақида ихтиёр берди, шунда у Аллоҳнинг ҳузуридаги нарсани танлади», деди. Шунда Абу Бакр йиғлаб юборди. Биз унинг йиғисидан ажабланиб, Росулуллоҳ ﷺдан Аллоҳнинг ўша энг яхши бандаси ҳақида айтиб беришини сўрадик. Аллоҳ ихтиёр берган банда Росулуллоҳ ﷺнинг ўзи бўлиб, Абу Бакр бу Росулуллоҳ ﷺдан ажралишимиз эканини билиб йиғлаган экан. Росулуллоҳ ﷺ айтдилар:

«إنَّ مِنْ أَمَنِّ النَّاسِ عَلَيَّ في صُحْبَتِهِ وَمَالِهِ أَبَا بَكْرٍ، وَلَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا خَلِيلًا مِنْ أُمَّتِي لَاَتَّخَذْتُ أَبَا بَكْرٍ، إلَّا خُلَّةَ الْإِسْلاَمِ، لاَ يَبْقَيَنَّ فِي الْمَسْجِدِ خَوْخَةٌ إِلَّا خَوْخَةُ أَبِي بَكْرٍ»

«Саҳобаларим ичида энг кўп жони ва молини тиккан киши Абу Бакрдир. Агар Умматим орасидан дўст танлаган бўлганимда, албатта Абу Бакрни танлаган бўлар эдим. Лекин Ислом биродарлиги (афзалдир). Масжиддан (менинг ҳузуримга) фақат Абу Бакр(нинг кириши) учун эшикни (очиқ) қолдиринглар».

• Росулуллоҳ ﷺ айтадилар:

«مَن أَنْفَقَ زَوْجَيْنِ مِنْ شَيْءٍ مِنْ الْأَشْيَاءِ فِي سَبيلِ اللهِ دُعِيَ مِنْ أَبْوَابِ الجَنَّةِ: يا عَبْدَ اللهِ هذا خَيْرٌ. فمَن كانَ مِن أهْلِ الصَّلاةِ، دُعِيَ مِن بابِ الصَّلاةِ، ومَن كانَ مِن أهْلِ الجِهادِ، دُعِيَ مِن بابِ الجِهادِ، ومَن كانَ مِن أهْلِ الصَّدَقَةِ، دُعِيَ مِن بابِ الصَّدَقَةِ، ومَن كانَ مِن أهْلِ الصِّيامِ، دُعِيَ مِنْ بَابِ الصِّيَامِ وَبَابِ الرَّيَّانِ»

«Кимки Аллоҳ йўлида бир нарсани бир неча марта инфоқ қилса, жаннат эшикларидан унга Эй Аллоҳнинг бандаси, бу (эшик яхши) деб, жаннатнинг турли эшикларидан чақирилади. Ким намоз аҳлидан бўлса, намоз эшигидан, жиҳод аҳлидан бўлса жиҳод эшигидан, садақа аҳлидан бўлса, садақа эшигидан, рўза аҳлидан бўлса, рўза эшигидан ва райён эшигидан чақирилади. Шунда Абу Бакр: Бир киши мана шу эшикларнинг барчасидан чақирилиши ҳам мумкинми деган эди, Росулуллоҳ ﷺ: Ҳа, Эй Абу Бакр мен сизни ўшалардан бўлишингизни умид қиламан», дедилар. Бухорий ва Муслим ривояти.

• Муҳаммад ибн Ҳанафия айтади: Отам Али ибн Абу Толибга: Росулуллоҳдан кейин одамларнинг энг яхшиси ким бўлади, деган эдим, У: Абу Бакр деди. Мен: ундан кейинчи деган эдим у: Умар деди. Шунда мен Усмон деб юборишидан қўрқиб, кейин сизми деган эдим. У мен оддий бир мусулмонман деди. Бухорий ривояти.
• Абу Ҳурайра ривоят қилишича, Росулуллоҳ ﷺ : «Бугун ичингизда ким рўза тутди», деган эдилар, Абу Бакр мен деди. Росулуллоҳ ﷺ: «Бугун ичингизда ким жанозага қатнашди?», деган эдилар, Абу Бакр мен деди. Росулуллоҳ ﷺ «Ичингизда ким бугун мискинларни таомлантирди?», деган эдилар, Абу Бакр мен деди. Росулуллоҳ ﷺ: «Ким касални зиёрат қилди», деган эдилар, Абу Бакр мен деди. Шунда Росулуллоҳ ﷺ «Ким шу ишларни жамласа, жаннатга киради», дедилар. Муслим ривояти.
• Ривоят қилинишича, Росулуллоҳ ﷺ «Кимни Исломга даъват қилсам, Абу Бакрдан бошқасида иккиланиш, ўйланиш ва чалкашлик бўларди», деб айтганлар. Абу Бакр розияллоҳу анҳунинг энг буюк ишларидан бири Исломга биринчилардан бўлиб кириши, Росулуллоҳ ﷺ билан бирга ҳижрат қилиши ва Пайғамбаримиз ﷺ вафот этган кун сабот билан туришидир. Абу Бакр розияллоҳу анҳу ҳижратдан олдин Аллоҳ йўлида азобланаётган етти кишини озод қилди. Улар Билол ибн Рабоҳ, Омир ибн Фуҳайра, Занийра, Наҳдия ва унинг қизи, Бану Муаммалик жория ва Умму Убайс розияллоҳу анҳумлардир. Халифа бўлгандан кейин қилган энг буюк ишларидан бири муртадларга қарши уруш қилиши ва унинг даврида Қуръон жамланиши. Зеро, у Зайд ибн Собит розияллоҳу анҳуни Қуръонни жамлашга буюрган эди. У одамларни яхши билар эди. Шунинг учун Холид ибн Валид розияллоҳу анҳуни қўмондонликдан четлатишга кўнмаган эди. Абу Бакр розияллоҳу анҳу бу ҳақда шундай дейди: Аллоҳга қасамки, Аллоҳ ўз душманларига қарши яланғочлаган қилични Аллоҳ ўзи қайтармагунича қайтармайман.
• Абу Бакр розияллоҳу анҳу раҳмдил ва юмшоқ одам бўлишига қарамай, муртадларга қарши урушда ўзининг салобати ва қаттиққўллиги билан танилган. Умар розияллоҳу анҳудан ҳам кўра қаттиқ ва мустаҳкам позицияни ушлаган. Бухорий ва Муслимлар ривоят қилган ҳадисда Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу айтади: Росулуллоҳ ﷺ вафот этиб, Абу Бакр розияллоҳу анҳу Халифа бўлгач, кўпчилик араблар кофир бўлишди. Шунда Умар розияллоҳу анҳу: Эй Абу Бакр, қандай қилиб одамларга қарши жанг қиламиз. Ахир Росулуллоҳ ﷺ:

«أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، فَمَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ عَصَمَ مِنِّي مَالَهُ وَنَفْسَهُ إلَّا بحَقِّهِ، وحِسَابُهُ علَى اللَّهِ»

«Одамлар ла илаҳа иллаллоҳ Муҳаммадур Росулуллоҳ деб айтмагунча уришишга буюрилдим. Ким ла илаҳа иллаллоҳ Муҳаммадур Росулуллоҳ деса мендан моли ва жонини ҳимоя қилибди. Фақат Исломдаги ҳаққи ва ҳисоб китоби Аллоҳга ҳавола», деб айтган-ку деди. Абу Бакр эса: Аллоҳга қасамки, ким закот билан намозни орасини ажратса, унга қарши жанг қиламан. Закот молнинг ҳаққидир. Аллоҳга қасамки, агар Росулуллоҳ ﷺга беришган туянинг арқонини беришдан бош тортсалар улар билан жанг қиламан, деди. Умар розияллоҳу анҳу айтди: Аллоҳга қасамки, Аллоҳ Абу Бакрнинг қалбини урушга мойил қилганини кўриб, унинг ҳақ эканини билдим.

• Унинг Халифалиги даврида (Зул-Қасса) воқеаси бўлган. Абу Бакр розияллоҳу анҳу ўша жойга ғазот қилмоқчи бўлганда, ўзи ҳам йўлга отланади. Шунда, Али розияллоҳу анҳу унинг улови тизгинидан ушлаб, Абу Бакрга қарата «Эй Росулуллоҳнинг халифаси, сиз қаёққа кетяпсиз? Сизга Росулуллоҳ ﷺ Уҳуд куни айтган гапни айтмоқчиман: «Қиличингни қинига сол. Ўз жонинг билан (яъни ҳалок бўлиб), бизни қайғуга солма». Шунинг учун сиз Мадинага қайтинг. Аллоҳга қасамки, агар биз сиздан айрилиб қоладиган бўлсак, Ислом ўзининг низомини бутунлай йўқотади», деб айтди. Шунда Абу Бакр розияллоҳу анҳу Мадинага қайтди, қўшин эса, йўлида давом этди.
• Абу Бакр розияллоҳу анҳу ортидан на динор ва на дирҳам қолдирди. Ҳасан ибн Али ривоят қилишича, Абу Бакр розияллоҳу анҳунинг вафоти яқинлашгач, эй Оиша биз сутидан ичаётган туя, овқат солаётган товоқ ва биз кийган бахмал буларнинг барчасидан мусулмонларни бошқараётганда фойдаланганмиз. Мен ўлгач, уларни Умарга қайтариб бер деди. Абу Бакр вафот этгач, Оиша розияллоҳу анҳа уларни Умарга юборди. Шунда Умар розияллоҳу анҳу: Эй Абу Бакр Аллоҳ сиздан рози бўлсин, сиз ортингиздан келганларни қийнаб қўйдингиз, деди.
• Оиша розияллоҳу анҳа айтади: Абу Бакрнинг бир қули бўлиб, ишлаб топганидан бир қисмини Абу Бакрга бериб турар ва Абу Бакр ундан ер эди. Бир куни қул бир нарса олиб келган эди, Абу Бакр ундан еди. Шунда қул: Бу нима эканини биласизми деган эди, Абу Бакр: у нима деб сўради. Шунда у мен жоҳилият замонида бир инсонга коҳинлик қилар эдим. Коҳинликда моҳир бўлмаганим учун уни алдар эдим. Ўша одам менга йўлиқиб, сиз ҳозир еган нарсани берган эди, деди. Шунда Абу Бакр қўлини оғзига тиқиб, қорнидаги бор нарсани чиқариб юборди. Бухорий ривояти.

Росулуллоҳ ﷺ дедилар: «Ким ҳузуримизда бўлса, мукофотладик». Термизийнинг Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилган ҳадисида шундай келган: «Ким ҳузуримизда бўлса, мукофотладик, фақат Абу Бакр бундан мустасно. Чунки уни қиёмат кунида Аллоҳ мукофотлайди». Яна бир ривоятда шундай келади: «Ҳузуримизда Абу Бакрдан кўра улуғроқ киши йўқ. Чунки у киши бизга жони ва моли билан ёрдам бериб қизини никоҳлаб берган». Табароний чиқарган.