Тандалма адилеттүүлүк зулумду кайрадан өндүрөт!
Тандалма адилеттүүлүк зулумду кайрадан өндүрөт!
Сирияда Асад үй-бүлөсүнүн режими кулагандан бери өткөөл адилеттүүлүктү ишке ашыруу зарылчылыгы тууралуу сөз көп айтылууда. Башкача айтканда, он төрт жыл бою эң оор кысымга жана зулумдукка туш болгон эл үчүн адилетсиз диктатордук режимден жаңы адилеттүү системага өтүү жөнүндө сөз болууда. Бирок бул жерде негизги суроо туулат: адилеттиктин колу жетиши керек болгон кылмышкерлер кимдер? Алар чын эле татыктуу жоопкерчилик тартып, баласын жоготкон энелердин жүрөгүн жибитип, жалпы жапа чеккен сирия элинин жарасын баса ала тургандай жазасын алыштыбы?
Шек жок, биринчи кезекте жоопко тартылышы керек болгондор — Башар режимине тиешелүү саясий, аскерий жана коопсуздук жетекчилери. Бирок чыныгы абал таптакыр тескерисин көрсөтүүдө. Алардын көбүнө кечирим берилгенин же көз жумулуп кеткенин көрдүк. Маселен, мурдагы премьер-министр Мухаммад Гази аль-Жалали боштондук күнү Дамаскта кабыл алынып, бийлик тизгини өткөрүлүп жаткан маалда аны менен жылуу маектешүүлөр жүрдү. Камакка алып, соттогондун ордуна, кийин аны жыл сайын өткөрүлүүчү боштондук майрамдарынын катышуучуларынын арасында көрүп жатабыз.
Ал эми аскерий жана коопсуздук шабихачылык кылмыштарынын башында турган Фади Сакр «жарандык тынчтык комиссиясынын» негиздөөчү мүчөлөрүнүн бири болуп калды. Ал «колдору канга булганган эмес» деген бүдөмүк жана кеңири аталыш менен шабихаларды жана режимдин жоокерлерин түрмөлөрдөн чыгарууга ортомчу болууда. Ошол эле учурда Фади Сакрдын өзү кан төгүүгө түздөн-түз аралашканы далилденген. Ал Дамаскта өзү жетектеген Улуттук коргонуу күчтөрүнүн кылмыштарынын, анын ичинде Тадаммун районундагы кыргындардын түз жооптууларынын бири.
Мурунку режимдин сотторуна келсек, алар миңдеген күнөөсүз адамдарга өлүм жазасын жана узак мөөнөттүү абак өкүмдөрүн чыгарган. Ошол соттордун айрымдары Сириянын жаңы администрациясынын сотторунда кадимкидей эле ишин улантып, мурдагы режим түзгөн мыйзамдар менен өкүм чыгарып жатышат. Дал ушул мыйзамдар сирия эли башынан кечирген азап-кайгынын жана зулумдуктун негизги себептеринин бири болгон.
Ошондой эле режимдин экономикалык тиректери да жоопкерчиликтен кутулду. Мисалы, Мухаммад Хамшону актоо кагазына кол коюлуп, өткөндөгү кылмыштар калемдин бир сызыгы менен жаап салынды. Ал эч кандай эсеп бербестен коммерциялык ишмердигин улантууда. Чындыгында, ал Башар режимине чексиз каржылык колдоо көрсөткөндүгү үчүн соттолууга тийиш. Дал ошол колдоо революциянын элин түздөн-түз өлтүрүүдө колдонулган.
Асад режиминин ичиндеги камакка алынган көрүнүктүү фигуралар да бар. Маселен, ички иштер министри болуп, ошол эле учурда саясий коопсуздук бөлүмүнүн жетекчиси кызматын аткарган Мухаммад аш-Шаар, Дараадагы аскерий коопсуздук бөлүмүнүн башчысы жана Башардын таякесинин уулу Атиф Нажиб революциянын башталышында Дараадагы нааразылык акцияларынын тутанышына негизги роль ойногон. Ошондой эле аба чалгындоо башкармалыгынын башчысы Ибрахим Хувейжа жана режимдин муфтийи Ахмад Хассун. Бул адамдардын соттолуп жатканын көрсөткөн видеолор тартылган. Бирок бир жыл толук өтсө да, алардын сот иштери аяктабай, бүгүнкү күнгө чейин аларга карата кысас өкүмүн колдонууга негиз боло турган эч нерсе далилденбей жатканы, же болбосо жаңы администрация кабыл алган позитивдүү мыйзамдар боюнча сот жообуна тартылбаганы кантип акылга сыят?!
Чынында, алардын эч бири чыныгы мааниде соттолгон жок, кылмышкер режимдин бир да жан-жөкөрү жоопкерчиликке тартылган жок. Тескерисинче, аларды топ-тобу менен бошотуп жатышат, түрмөлөр дээрлик алардан тазаланып калгандай болду. Мунун тескерисинче, Асад режиминин шабихалары менен жан-жөкөрлөрү массалык түрдө бошотулган чакта, Хизб ут-Тахрирдин жигиттеринен болжол менен отуздай адам соттолду. Аларга карата үч жылдан он жылга чейинки адилетсиз өкүмдөр чыгарылды. Алардын баары боштондукка чейин камакка алынган болчу. Аларды камакка алгандардын көз карашында алардын «күнөөсү» — пикир туткундары болгону, ошол учурда Хайат Тахрир аш-Шамдын фронтторду тоңдуруу, Түркиянын таасирине моюн сунуу жана кылмышкер режим менен элдешүүгө умтулган мамлекеттердин көрсөтмөлөрүнө баш ийүү багытына каршы пикир билдиришкени эле. Бул саясат акыры Америка сунуштаган саясий чечимге, 2254-резолюцияны ишке ашырууга, оппозицияны режим менен бириктирип, биргелешкен өкмөт түзүүгө жана Асад үй-бүлөсүнүн кылмыштуу тарыхын унутууга алып барган.
Зулум муну менен эле чектелген жок. Ал башка пикир туткундарына да жетти. Айрымдары боштондукка чейин камалган, мисалы шейх Абу Шуайб ал-Мисрий жана Абу Яхья ал-Жазаирий, башкалары болсо жакында эле аль-Жуланийдин өкмөтүнө каршы пикир билдиргени, же социалдык тармактарга видео же комментарий жазганы үчүн камакка алынды. Буга мисал катары ал-Баб шаарында америкалык журналист Билал Абдулкаримдин согуш кылмышкери катары жолдор жабылып, көп сандаган аскерий техника менен курчоого алынып камакка алынышы, ошондой эле Жарабулус шаарында журналист Мурад Махаллийдин үйү тинтилип, ичиндегилер кордолуп, маалымат каражаттары талкаланган соң камакка алынышы.
Революцияны колдогон мухажирлер да кысымдан жана камактан четте калган жок. Алардын катарында мухажир Абу Дужана ат-Туркестаний жана Абу Ислам ал-Узбекий бар. Мындан тышкары, жаңы администрациянын коопсуздук күчтөрү француз мухажирлеринин лагерине каршы аскерий чабуул жасаган, бирок маалымат каражаттарынын басымы алдында андан баш тартууга мажбур болушкан.
А түгүл бөлүнүүчүлүк көтөрүлүштү жоюу үчүн согуштук фронтторду ачууга чакыргандар да ошол эле тагдырга туш болууда. Мисалы, активист Абу Шабух ал-Фуратий бир катар жоокерлер менен бирге видео кайрылуу жасап, Сириянын Жазира аймагын бөлүнүүчү КДС күчтөрүнөн бошотууга чакырган соң, анын тагдыры да түрмө болду.
Бүгүнкү күндө биз айкын көрүп жаткан нерсе — кылмышкерлерге жана канкорлорго кечирим, мунапыс жана кечирүү жарыялоо. Бул адилеттүүлүктүн нормаларына ачык каршы келет. Ошол эле учурда сөздүн жана пикирдин ээлери куугунтукка алынып, кылмышкер катары көрсөтүлүүдө. Бул администрация өзү кабыл алган мыйзамды жана конституциялык декларацияны ачык бузуу. Мындан тышкары, бир кезде көтөрүлүшкөн элге жардамга келген мухажирлер да кылмышкер катары каралууда. Бул тышкы көрсөтмөлөрдү канааттандыруу үчүн жасалууда, айрыкча администрация Батыш түшүнүгүндөгү «терроризмге» каршы күрөшүү деген ат менен Америка жетектеген альянска кошулгандан кийин бул нерсе күч алды. Ал түшүнүктө «терроризм» деп Исламды аташат. Башкача айтканда, Сирия администрациясы чыныгы өткөөл адилеттүүлүктү да, адилеттүүлүктүн эң төмөнкү стандарттарын да колдонгон жок. Тескерисинче, ал сирия коомунун кеңири катмарларына жана революциялык таянычка карата тандалма саясий кастык жүргүзүүдө. Бул таяныч бүгүн бардык деңгээлде четке кагылганын, ал тургай революциянын максаттарын ишке ашырууну талап кылса, куугунтукка алынарын көрүүдө. Ошол эле учурда кулаган режимдин социалдык таянычын жакындатуу, аны ыраазы кылуу жана революциянын таянычына альтернатива катары утуп алуу аракети жүрүп жатат.
Өткөөл адилеттүүлүк көтөрө салчу ураан да эмес, керектелип жок боло турган медиа-материал да эмес. Ал кылмышкерлердин баарын жоопко тартып, курмандыктарды айырмалап, актаганча жана пикир менен сөз эркиндигин тандалмасыз коргоп бере турган чыныгы жол. Бул баалуулуктарды эске албаган, же адилеттүүлүктү келишимдерге, жоопкерчиликти жагынууга алмаштырган ар кандай саясий долбоор туруктуу мамлекет кура албайт. Тескерисинче, ал зулумду жаңы кийимде кайра жаратат жана келечектеги кагылышуунун үрөөнүн себет. Бул болсо же канды жана курмандыктарды адилеттүү коргогон чыныгы адилеттүүлүк болот жана бул Ислам системасын колдонуу менен гана ишке ашат же сириялыктардын үмүттөрүнө коркунуч туудурган, боштондукту маңызынан ажыраткан караңгы жолго киргизет.
Роя гезити
Устаз Ахмад ас-Сураний
