“Россия – Ислом олами” лойиҳаси ортида нима турибди?
“Россия – Ислом олами” лойиҳаси ортида нима турибди?
Татаристонда “Россия – Ислом олами” грант танлови бошланмоқда. Ушбу ташаббус Исломий ўлкалар билан сиёсий алоқаларни мустаҳкамлаш йўлидаги навбатдаги бир спекуляцион қадам сифатида кўриниши мумкин. 2006 йилда Владимир Путиннинг таклифи билан бошланган ва ҳозирги кунда Рустам Минниханов назорати остида бўлган ушбу лойиҳа Ислом оламида “Россиянинг объектив образини” шакллантириш воситаси сифатида тақдим қилинмоқда. Аслида эса, бу “юмшоқ куч” элементи бўлиб, маданият, таълим ва оммавий ахборот воситалари орқали дипломатик кўприклар қуришга қаратилган.
Бироқ, бу фаолиятнинг изчиллиги, ташқи йўналиши билан ички қўлланмасининг мувофиқлиги ҳақида савол туғилиши табиий. Москва ўзини Ислом оламининг ҳамкори сифатида фаол равишда намоён этиб келаётган бўлса-да, Россияда Исломий муҳит қаттиқ назорат остида қолмоқда. Жамоатчилик жойларда диний адабиётларнинг тақиқланиши, уларни тарқатганлар устидан жиноий иш қўзғатилиши, баъзи Исломий ташкилотларнинг экстремистик ташкилот сифатида тан олиниши, жамоавий диний тадбирларга чекловлар қўйилиши ва диний объектлар атрофидаги можаролар доимий равишда муҳокама қилиниб келинмоқда.
Айни пайтда, Ислом Россияда расман мавжуд, аммо у алоҳида “анъанавий тарзда назоратга олинган” форматда тан олинган. Мусулмонлар кўпчиликни ташкил этувчи республикаларда Ислом цензурасини назорат қилувчи диний идоралар фаолият юритади. Натижада, институционал назорат остидаги давлатга “содиқ Ислом” қўллаб-қувватланадиган, аммо шу билан бирга мустақил ва норасмий ташаббуслар қаттиқ чекланган икки томонлама модел пайдо бўлмоқда.
Геосиёсий жиҳатдан Россиянинг Ислом дунёсига босим ўтказаётганини англаш қийин эмас. Чунки Ғарб билан муносабатлар кескинлашган бир шароитда, Ислом дунёси Россия учун муҳим иқтисодий ва сиёсий шериклар ҳисобланади. Бироқ, чет эллардаги «ижобий образ»ни тарғиб қилишга уриниш мамлакатдаги диний эркинликнинг изчил сиёсати билан бирга амалга оширилмаса, бундай ташаббуслар ҳақиқий мулоқотга қараганда «пойдеворни мустаҳкамлаш» учун ишлатиладиган воситасига айланиб қолади.
Айнан мана шу қарама-қаршилик иккиюзламачилик ҳақида хавотирларни келтириб чиқаради. Агар ички қарама-қаршиликлар ҳал қилинмай қолаверса, унда фақат ташқи лойиҳаларнинг ўзи билан барқарор халқаро обрўга эришиш қийин бўлади.
Ҳужжат Жамия
