Мисир жана самурай облигацияларын чыгаруу

Мисир жана самурай облигацияларын чыгаруу

Мисирдин тышкы мамлекеттик карызы 164 миллиард доллардан, ички карызы 15 триллион египет фунтунан ашты. Бул карызды эске алганда, өлкө банкрот болду же банкрот болууга аз калды деп айтуу аша чапкандык болбойт. Ошондой эле, мурдагы учурлардай эле, Америка кийлигишпей же колдобой туруп, Дүйнөлүк банк жана Эл аралык валюта фонду сыяктуу эл аралык мекемелерден көбүрөөк сүткордукка негизделген насыя алуу барган сайын кыйын болуп калды. Ошондуктан Мисир жаңы насыя берүүчүлөрдү, тагыраагы мурда дайыма карыз алып жүргөн тараптардан башка жаңы каржылоочуларды издөөгө өттү. Натыйжада Япониядан каржылоо же насыя алуу үчүн самурай облигацияларын чыгарууга багыт алды.

Самурай облигациялары — бул жапон эместер тарабынан Япониянын ички рыногунда чыгарылган, жапон иенасы менен номинацияланган жана Японияда колдонулган жөнгө салуучу эрежелерге баш ийген карыздык облигациялар. Ошондуктан алар чет өлкөлүк мамлекеттерге жана компанияларга жапон инвесторлоруна түз жетүүгө мүмкүнчүлүк берген каржылоо каражаты болуп эсептелет. Акыркы чыгарылышта Мисир 80 миллиард жапон иенасы (500 миллион доллар) өлчөмүндө туруктуу самурай облигацияларын чыгарды. Бул чыгарылыш Африка өнүктүрүү банкынын тобу тарабынан жарым-жартылай кредиттик кепилдик менен колдоого алынды.

Бул чыгарылыштын өзгөчө мааниси — ал жөн гана жаңы карыз алуу эмес, мамлекеттик карызды башкарууда каржылоо рынокторун диверсификациялоо, инвесторлордун чөйрөсүн кеңейтүү жана узак мөөнөттүү, салыштырмалуу жакшыраак шарттардагы каржылоону алууга аракет кылуу багытын чагылдырат. Ошондуктан, адегенде бул облигациялардын табиятын түшүнүү, андан соң Мисирди дал ушул учурда аларга кайрылууга эмне себеп болуп жатканын түшүндүрүү маанилүү.

Самурай облигацияларынын чыныгы маңызы төмөнкүдөй: алар ар кандай мамлекеттик же корпоративдик облигациялар сыяктуу эле карыз алуу куралы болуп саналат. Бирок алардын өзгөчөлүгү үч нерседе: облигацияны чыгарган тарап жапон эмес болушу, облигация жапон иенасы менен номинацияланышы жана чыгарылыш Япониянын ички рыногунда анын мыйзамдык жана жөнгө салуучу түзүмдөрүнө ылайык жүргүзүлүшү. Ушул себептен улам алар Япониянын каржы рынокторуна кирүүнүн жана ал жактагы жергиликтүү аманаттарды, айрыкча туруктуу киреше алып келүүчү ар түрдүү каржы куралдарын издеген каржы мекемелеринин, инвестициялык фонддордун жана камсыздандыруу компанияларынын каражаттарын тартуунун дарбазасы болуп эсептелет.

Мисир мындай түрдөгү облигацияларды чыгарганда, ал Египеттин ички рыногунан же доллар менен чыгарылган салттуу эл аралык облигациялар рыногунан гана карыз албайт. Тескерисинче, валютасы, инвесторлору жана баалоо шарттары боюнча айырмаланган башка каржылоо чөйрөсүнө кирет. Акыркы жолу Мисир чыгарган облигациялар 5 жылдык жана 10 жылдык мөөнөттүү болгон эки бөлүктөн турду. Мунун максаты жөн гана каражат топтоо эмес, ошондой эле төлөө мөөнөттөрүн узагыраак убакытка бөлүштүрүү экенин көрсөтөт.

Мисирдин мындай облигацияларды чыгарууга кайрылуусунун биринчи себеби — каржылоо булактарын диверсификациялоо. Анткени карыз алуу үчүн бир эле булакка же бир эле рынокко көз каранды болгон мамлекеттер сүткордук пайыздык чендердин өзгөрүшүнө, инвесторлордун кызыгуусунун азайышына же белгилүү бир валютанын күчөгөн басымына көбүрөөк дуушар болушат. Ал эми самурай облигацияларын чыгаруу Мисирге Батыш рынокторуна же доллар менен номинацияланган карыздык инструменттерге толук көз каранды болбостон, Япониядагы жаңы инвесторлор тобуна жетүүгө мүмкүнчүлүк берет.

Экинчи себеби — карыздын орточо мөөнөтүн узартуу. Каржы министрлиги 5 жана 10 жылдык мөөнөт менен облигацияларды чыгара алганда, жакынкы мөөнөттө төлөнө турган карыздардын басымын салыштырмалуу жеңилдетет жана акча агымдарын, ошондой эле мамлекеттик карызды тейлөөнү башкарууда өзүнө кеңири мүмкүнчүлүк түзөт. Бул жагдай Мисир үчүн өзгөчө маанилүү. Анткени ал топтолгон каржылык басымды кийинкиге жылдырууга жана тышкы жана ички карыздардын бирдей өсүшүнөн улам пайда болгон «кар тогологунун» таасирин азайтууга аракет кылууда.

Үчүнчү себеп — каржылоонун наркын төмөндөтүүгө же анын шарттарын жакшыртууга умтулуу. Африка өнүктүрүү банктык тобу тарабынан берилген жарым-жартылай кредиттик кепилдик инвесторлор кабыл алган тобокелчиликти азайтат жана колдоосу жок чыгарылышка салыштырмалуу баалоо шарттарынын жакшырышына өбөлгө түзүшү мүмкүн. Ошондой эле Япония сыяктуу тартиптүү рынокто бул чыгарылыштын ийгиликтүү болушу Мисирдин ар түрдүү рынокторго чыга аларын көрсөткөн оң белги болуп саналат. Бул болсо келечектеги облигация чыгарууларына да пайдалуу болушу мүмкүн.

Мисир чыгарган облигациялардын туруктуулук жагына келсек, маселе алардын жапон иенасы менен номинацияланганында гана эмес. Жарыяланган облигациялар «туруктуу самурай облигациялары» деп сыпатталган. Башкача айтканда, алардан түшкөн каражат Мисирдин туруктуу суверендүү каржылоо алкагындагы талаптарга жооп берген долбоорлорго багытталат. Бул дүйнөлүк каржы рынокторунда күчөп жаткан багытка шайкеш келет. Анткени инвесторлордун бир бөлүгү азыр өнүктүрүү, экологиялык же социалдык так аныкталган жана көзөмөлдөөгө мүмкүн болгон долбоорлор менен байланышкан каржылоо инструменттерин артык көрө баштады. Расмий түрдө каржылоочуларды ишендирүү үчүн ушундай деп жарыяланган. Бирок айрым сынчылардын пикиринде, бул каражаттар коррупциянын, тааныш-билишчиликтин жана көз боёмочулук долбоорлорунун алкагынан чыкпай калышы мүмкүн.

Каржылык жактан алып караганда, бул чыгарылыш Мисирге түз жана кыйыр түрдө бир нече пайда алып келиши күтүлүүдө. Биринчи пайдасы — туруктуу каржылоо алкагындагы талаптарга жооп берген долбоорлордун каржылык муктаждыктарын колдоо үчүн 80 миллиард жапон иенасы өлчөмүндө узак мөөнөттүү каржылоону алуу. Экинчи пайдасы — карыздын түзүмүн жакшыртуу. Башкача айтканда, төлөө мөөнөттөрүн орто жана салыштырмалуу узак мөөнөттөргө бөлүштүрүү аркылуу кыска мөөнөттөгү басымды азайтуу.

Ошондой эле Африка өнүктүрүү банктык тобу тарабынан берилген жарым-жартылай кредиттик кепилдик инвесторлор талап кылган тобокелдик коркунучун азайтууга жардам бериши мүмкүн. Бул болсо мындай колдоо жок учурларга салыштырмалуу карыз алуунун наркын төмөндөтөт дегенди билдирет. Ал эми кыйыр таасири Мисир үчүн эл аралык инвесторлордун чөйрөсүн кеңейтүүдө жана анын Азиядагы ири рыноктогу катышуусун чыңдоодо көрүнөт. Бул келечекте ар кандай валюталарда же ар түрдүү каржылоо түзүмдөрү менен жаңы облигацияларды чыгарууга жол ачышы мүмкүн. Бирок бул жыйынтыктардын баары экономиканы жакшыртууга, мамлекеттик карызды тейлөөгө жана аны төлөөгө салым кошо ала турган чыныгы өнүктүрүү долбоорлорун түзүүдө түзүмдүн канчалык олуттуу аракет кыларына байланыштуу бойдон калат.

Самурай облигациялары жөн гана өзгөчө аталыштагы каржы инструменти эмес. Алар жапон эмес мамлекеттерге Япониянын рыногунан жапон иенасы менен карыз алууга мүмкүнчүлүк берген каржылоо куралы болуп саналат. Бул аларга башкача инвесторлор базасына чыгууга жана айрым шарттарда ылайыктуу болушу мүмкүн болгон каржылоо шарттарын алууга мүмкүнчүлүк берет. Мисир болсо бул жолду каржылоо булактарын диверсификациялоо, карыздын төлөө мөөнөттөрүн узартуу, туруктуу өнүктүрүү долбоорлору үчүн узак мөөнөттүү каржылоону камсыз кылуу жана чыгарылган облигациялардын жагымдуулугун жогорулатуу жана жарым-жартылай кредиттик кепилдиктин артыкчылыгынан пайдалануу үчүн тандады.

Демек, Мисирдин самурай облигацияларын чыгарышы каржы саясатындагы кеңири багытты чагылдырат. Тактап айтканда, ал салттуу каржылоо жолдору менен гана чектелбестен, ар түрдүү каржылоо инструменттерин колдонууга, бир жагынан каржылоого болгон муктаждыкты камсыз кылууга, экинчи жагынан мамлекеттик карызды жана тобокелдиктерди башкарууну жакшыртууга аракет кылууда. Ошону менен бирге мамлекетке топтолгон оор жүктөргө карабастан кошумча аракеттенүү мүмкүнчүлүгүн бере ала турган каржылоо булактарын тынымсыз издөөнү улантууда.

Роя гезити

Устаз Махмуд Ал-Лайси