Түштүк Кореяда элүү африкалык министрдин кабыл алынышы анын экономикалык жана аймактык салмагы чоң экенин чагылдырат

Ушул жылдын 2-июнунда Африканын 50 мамлекетинин тышкы иштер министрлери Түштүк Корея өкмөтүнүн өз алдынча уюштуруусу менен борбор шаар Сеулга келди. Бул негизинен алганда жогорку деңгээлдеги саясий ийгилик болуп саналат. Ал тургай, мамлекеттердин дипломатиялык салтында чыныгы тарыхый окуя катары бааланат.

Түштүк Корея – Африка конференциясы Африка мамлекеттеринин көпчүлүгүнөн келген 50 тышкы иштер министринин катышуусу менен гана чектелбестен, Түштүк Корея менен болгон алгачкы биргелешкен министрлик жолугушуунун алкагында өттү. Жыйынга тышкы иштер министрлеринен тышкары Африканын бир катар маанилүү аймактык уюмдарынын өкүлдөрүнөн турган делегация башчылары да катышты. Алардын катарында Африка Биримдиги, Африка Өнүктүрүү Банкы жана Африка Континенталдык Эркин Соода Аймагы бар. Конференция «Өзгөрүү доорунда дүйнөлүк чакырыктарга биргелешип жооп берүү үчүн өнөктөштүк» деген аталышта өттү.

Конференцияны Түштүк Кореянын тышкы иштер министри Чо Хён ачып, эл аралык түзүмдө тездик менен жүрүп жаткан өзгөрүүлөргө ылайыкташуу зарылдыгын баса белгиледи. Ошондой эле бул өзгөрүүлөр жеткирүү чынжырларынын үзгүлтүккө учурашына, азык-түлүк жана энергетикалык коопсуздук боюнча тынчсыздануулардын күчөшүнө алып келгенин айтып, мунун натыйжасында Африканын геосаясий жана экономикалык мааниси мурдагыдан да жогорулаганын белгиледи.

Сеулда өткөн африкалык делегациялардын жолугушуусу Түштүк Корея менен Африка мамлекеттеринин ортосундагы экономикалык кызматташтыкты чыңдоону көздөйт. Максат — жеткирүү чынжырлары, энергетика жана азык-түлүк коопсуздугуна байланыштуу дүйнөлүк көйгөйлөрдү чечүүгө көмөктөшүү. Түштүк Кореянын тышкы иштер министри Чо Хён мындай деди:

«Бул жолугушуу дүйнөлүк түзүм тездик менен өзгөрүп жаткан жана дүйнө камсыздоо, энергетика жана азык-түлүк тармагындагы көп кырдуу чакырыктарга туш болуп жаткан учурда өтүүдө».

Ал ошондой эле Жакынкы Чыгыштагы туруксуздуктун уланып жатышы жана Ормуз кысыгынын айланасындагы белгисиздик шартында «африкалык мамлекеттердин геосаясий жана экономикалык мааниси барган сайын өсүүдө. Бул болсо Сеул менен Африка континентинин мамлекеттери ортосундагы тыгыз кызматташтыкты мурдагыдан да зарыл кылууда» деп баса белгиледи.

Африкалык катышуучулар түштүк кореялыктар менен соода, инвестиция, илим жана технология, жеткирүү чынжырлары, климаттын өзгөрүшү, саламаттык сактоо, коопсуздук жана өнүгүү сыяктуу бир катар маселелерди талкуулашты.

Саммиттин алкагында түштүк кореялыктар менен эки тараптуу жолугушууларга жеке сектордон келген 300гө жакын африкалык өкүл катышты. Алар бизнес чөйрөсүнүн өкүлдөрүн, мекемелерди жана эксперттерди камтып, жаңы инвестициялык мүмкүнчүлүктөрдү, өнөр жай кызматташтыгын жана жеткирүү чынжырларын бекемдөө маселелерин талкуулашты.

Түштүк Кореянын Африка континентине болгон кызыгуусу континенттин стратегиялык маанисин барган сайын көбүрөөк аңдап жатканы менен байланыштуу. Анткени Африка энергетикалык ресурстарга жана пайдалуу кендерге бай, ошондой эле дүйнөлүк аренадагы ачык атаандаштыктын маанилүү майданына айланган. Африканын геосаясий жана экономикалык мааниси бир катар себептерден улам өсүүдө. Алардын катарында Жакынкы Чыгыштагы туруксуздук жана Ормуз кысыгынын жабылышы мүмкүн деген кооптонуулар бар. Бул жагдайлар Түштүк Корея менен Африка мамлекеттеринин ортосундагы кызматташууну «ашкере зарылдыкка» айландырганын Чо Хён конференциянын биринчи жыйынын ачып жатып белгиледи.

Ал Африканы «келечектин континенти» деп атап, бул пикирин төмөнкү үч негизги фактор менен негиздеди:

1. Демографиялык күчү – калкынын чоң бөлүгүн жаштар түзөт.

2. Атлантика жана Инд океандарынын, ошондой эле Аден булуңунун ортосундагы деңиз жолдорунун кесилишиндеги стратегиялык жайгашуусу.

3. Жасалма интеллект маалымат борборлорунда колдонулуучу маанилүү кен байлыктардын ири запастарына ээ болушу.

Шексиз, бул конференция Түштүк Кореянын Африка континентиндеги катышуусун күчөтүү жана аны менен болгон экономикалык, соода жана инвестициялык кызматташтыкты кеңейтүү аракеттеринин алкагында өтүүдө. Ал жакынкы жылдарда кошумча иш-чараларды жана саммиттерди өткөрүүнү караштырып жатат. Алардын катарында соода байланыштарын бекемдөө максатындагы пайдалуу кендер боюнча дагы бир саммит жана эки тараптын стратегиялык өнөктөштүгүн мындан ары өнүктүрүү үчүн 2029-жылы үчүнчү саммит өткөрүү планы бар.

Түштүк Корея бүгүнкү күндө экономикалык жактан өнүккөн мамлекет болуп саналат. Ал Азия континентинде экономикасынын көлөмү боюнча Кытай жана Япониядан кийинки үчүнчү орунда турат. Ошондой эле патенттерди каттоо боюнча Кытай, Америка жана Япониядан кийин дүйнөдө төртүнчү орунду ээлеп, Германия, Франция жана Британиядан алдыда турат. Жалпы экономикалык көлөмү боюнча дүйнөдө он үчүнчү орунду ээлейт.

Түштүк Корея аскерий жактан да күчтүү мамлекет. Ал өзү өндүргөн эң күчтүү ракетадан коргонуу системаларына ээ. Бул аны ракеталык технологиялар жана ракетадан коргонуу тармагында негизги улуу державалардан кийинки эң күчтүү мамлекеттердин бири катары көрсөтөт.

Бул артыкчылыктар Түштүк Кореяны чындап эле чоң аймактык мамлекетке айланткан. Ал Кытайга каршы турууда Америка менен кызматташса да, саясий түшүнүктөгү Америкага көз каранды мамлекет эмес. Анын башкаруучулары агенттер эмес жана өлкөдө бекем орун алган капиталисттик институттар бар. Өткөн жылы ошол институттар мурдагы президенттин шайланган өкмөттөргө каршы төңкөрүш жасоо аракеттерин ишке ашырбай койгон. Армия аны колдогонуна карабастан, бийликтен четтетип, мамлекеттик чыккынчылык айыбы менен сотко өткөргөн.

Ушул күндөрү Түштүк Корея тарабынан Африка континентинин мамлекет жетекчилери менен уюштурулган бул конференция аны Африка континентинин байлыктары үчүн атаандашып жаткан ири мамлекеттердин катарына кошот. Ошондой эле аны Африка өлкөлөрүн биринин артынан бирин ири өнүктүрүү долбоорлору аркылуу бульдозер сыяктуу сүрүп бара жаткан Кытай менен түз атаандаштыкка алып чыгат. Американын да, бардык батыш мамлекеттеринин да Кытайдын бул жүрүшүн токтото албагандыгынан улам, Америка Кытайга каршы туруу үчүн Түштүк Кореянын жардамына таянууга аргасыз болду.

Эгерде Түштүк Корея Африкада өзүнө бекем орун түзүүгө жетишсе, бул анын жергиликтүү саясий баскычтан аймактык саясий баскычка өткөнүн билдирет. Балким келечекте дүйнөлүк деңгээлдеги ролго да умтулушу мүмкүн.

Роя гезити

Абу Хамза ал-Хатвани