Учурдагы мусулман башкаруучуларынан нусрат талап кылуу

Бисмиллаахи рахмаанир рахиим
Суроо жооп:
Учурдагы мусулман башкаруучуларынан нусрат талап кылуу
Саади Диб Авадга.

Ассаламу алейкум уа рахматуллоохи уа баракатуху. Аллах Тааладан ден соолугуңуз чың учурда суроом сизге жетип барышын тилейм. Урматтуу шейх, менин суроом мындай: Төмөнкү хадис эки Сахихте (Бухари жана Муслим) келген. Пайгамбар (ага Аллахтын тынчтыгы жана берекеси болсун) айтты: «وَإِنَّ اللَّهَ لَيُؤَيِّدُ هَذَا الدِّينَ بِالرَّجُلِ الْفَاجِرِ».
“Чындыгында, Аллах бул динди бузуку адам менен да колдойт”.
Учурдагы башкаруучуларыбыз бузуку болгондуктан, хадисте бул динди колдой ала тургандыгы айтылганына карабастан, эмне үчүн алар нусрат талап кылуудан четтетилген?! Вакыйга терең назар салгандан кийин, бүгүнкү күндөгү аскерлер күч-кубаттын жана жеңиштин булагы экенин моюндасам да, башкаруучунун буйруктарына баш ийген, элдерди өлтүргөн, кырган жана жок кылган, башкаруучуга моюн сунуучу аскерлерге кайрылууга караганда башкаруучуларга кайрылуу оңой экени биз көрүп жана күбө болуп турган нерсе.
Аус жана Хазраж уруулары кантип нусрат беришкен? Бул ар бир уруу мүчөсүнүн жана жоокерлердин аракеттери аркылуубу же эки уруунун жетекчилиги аркылуубу? Мүмкүн болсо, муну тиешелүү шарьий далилдер менен тактап бериңизчи. Сизге тынчтык болсун.

Жооп: Уа алейкум ассалам уа рахматуллоохи уа баракатуху.
1. Сиз айткан хадиске келсек, ал мамлекетти тикелөөгө колдоо көрсөтүүгө эмес, тескерисинче, Халифалык мамлекетинде жашаган зиммий же келишим алдындагы калктан болгон адамдын колдоосуна байланыштуу. Ага мусулмандардын армиясы менен биргеликте душмандарына каршы согушууга уруксат берилген. Маселени сизге түшүндүрүү үчүн мен кээ бир тиешелүү тексттерди келтирейин. Сиз айткан хадисти аль-Бухари жана Муслим риваят кылышкан.
ثُمَّ أَمَرَ بِلَالاً فَنَادَى بِالنَّاسِ إِنَّهُ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا نَفْسٌ مُسْلِمَةٌ، وَإِنَّ اللَّهَ لَيُؤَيِّدُ هَذَا الدِّينَ بِالرَّجُلِ الْفَاجِرِ» واللفظ للبخاري،
“Анан ал Билалга элге: “Бейишке мусулман жандан башка эч ким кирбейт, жана Аллах бул динди бузуку адам менен да колдойт деп жар салууга буйрук берди” (Бухари).
Бул мусулман эмес же ислам мамлекетинде жашаган адамга, мисалы, зиммийге, эгерде ал согуш өнөрүндө чебер болсо, ислам армиясында согушууга уруксат берилет дегенди билдирет. Буга далил катары төмөнкүлөрдү келтирсек болот:
А) Шахсия-2 китебинде, согушта кафирлерден жардам суроо жөнүндөгү бөлүмдө айтылган:
“Кафирлерден жеке адамдар катары жардам суроо жайиз. Болгону, алар исламий байрак астында болушу керек. Алардын зиммий болушу же болбостугунун айырмасы жок. Т.а. алар Исламий мамлекеттинь жарандарыбы же жокпу, мунун айырмасы жок. Ал эми алардан өз алдынча эгемендүү мамлекет катары жардам суроо таптакыр жайиз эмес. Алардан эгемендүү мамлекет катары жардам суроо арам. Согушта кафирлерден жеке адам катары жардам суроо жайиз экендигине далил төмөнкүлөр:
«أن قزمان خرج مع أصحاب رسول الله ﷺ يوم أحد وهو مشرك، فقتل ثلاثة من بني عبد الدار حملة لواء المشركين، حتى قال ﷺ: إن الله ليأزر هذا الدين بالرجل الفاجر» رواه الطبري في تاريخه…] «Ухуд күнү Казман Расулулла с.а.в асхабы менен бирге чыкты. Ал мушрик эле. Ал бани Абдуддардан үч кишини өлтүрдү. Алар мушриктердин туу башчылары эле. Ал тургай, Пайгамбарыбыз с.а.в: «Албетте, Алла бул динди фажир киши менен да кубаттайт»,-деди». Бул хадисти Табарий «Тарых»ында риваят кылды.
Б) Ошондой эле, аш-Шауканинин “Найл аль-Автарда” мушриктерден жардам суроо жөнүндө айтылган бөлүмүндө мындай деп айтылат. Мушриктерден жардам суроонун жайиз экенин көрсөткөн нерселердин арасында:

«أن قزمان خرج مع أصحاب رسول الله ﷺ يوم أحد وهو مشرك، فقتل ثلاثة من بني عبد الدار حملة لواء المشركين، حتى قال ﷺ: إن الله ليأزر هذا الدين بالرجل الفاجر» رواه الطبري في تاريخه…] «Ухуд күнү Казман Расулулла с.а.в асхабы менен бирге чыкты. Ал мушрик эле. Ал бани Абдуддардан үч кишини өлтүрдү. Алар мушриктердин туу башчылары эле. Ал тургай, Пайгамбарыбыз с.а.в: «Албетте, Алла бул динди фажир киши менен да кубаттайт»,-деди». Муну сирочулар да да тастыкташкан.
Көрүнүп тургандай, хадис зиммий же келишимдеги адамдын мусулмандардын армиясы менен биргеликте душмандарына каршы согушуусуна уруксат берилгенине далил болуп саналат… Бул хадистин Халифалыкты тикелөөдө нусрат талап кылууга эч кандай тиешеси жок.
2. Бүгүнкү күндө мусулман башкаруучуларынан нусрат талап кылууунун жаиздиги жөнүндөгү сурооңузга келсек, бул маселе нусрат суроо жаатында иштегендерге жеке билдирүүлөрүбүздө кеңири баяндалган. Бирок мен андан бүгүнкү күндө ислам өлкөлөрүндөгү башкаруучулардан нусрат суроо жөнүндөгү сурооңузга байланыштуу нерселерди келтире кетейин: “Эгерде бир аймакта бийлик өзүнүн элинин үстүнөн жана айланасындагы вужуддарга – уруу же мамлекетчелерге карата – башкарууга ээ болсо, өз элинин иштерин көзөмөлдөсө, жашоосун башкарса, алардын арасындагы жакшы адамдарды сыйлаган, күнөөкөрлөрдү жазалаган жана башка ушул сыяктуу вужуддук сыпатка ээ болсо… жана эгерде ал айланасындагы өлкөлөрдөн коргонуу күчүнө жана туруктуулукка ээ болсо… анда ал нусрат талап кылууга тиешелүү болгон бийлик болуп саналат.

• Нусрат талап кылуунун эки жолу бар:
Биринчиден: нусрат ушул вужуддун башчысынан, башкача айтканда, уруу башчысынан же мамлекет башчысынан суралат…
Экинчиси: Ушул бийликтеги таасирдүү адамдардын тобунан суралат.
Бул эки учурда тең нусрат суроо бул бийликтердин сыпатына – алар мамлекет же урууларбы – көз каранды.
Эгерде вужуд өз иштеринде көз карандысыз болсо, анда жогорудагы эки учурдун биринде анын колдоосун суроого уруксат берилет: анын лидеринен же анын ичиндеги бир катар таасирдүү адамдардан.
Эгерде ал өз иштерин тышкы күч менен байланышта болуу менен чечсе жана аны таштагысы келбесе жана биз муну билсек, анда ал тышкы күч менен болгон мамилесин үзмөйүнчө, биз анын колдоосун кабыл албайбыз жана экинчи учурдагы ыкмадан б.а. эгер зарыл болсо бийлик ичиндеги таасирдүү адамдардын тобунан нусрат талап кылынат.

• Пайгамбар (с.а.в)дын сиросу изилденип, ой жүгүртүү менен карап чыгылса, бул маселелер айкын болот.
Биз муну нусратка жетүүнү көздөгөндөр үчүн далилдери менен бирге кеңири түшүндүрүп бердик… Бирок, мен андан сиздин сурооңузга байланыштуу бир пунктту айтып өтөйүн:
Ал эми өз иштерин тышкы күчтөр менен байланышы аркылуу чечкен урууларга, ошондой эле сырткы байланышы бар өлкөлөргө келсек, эгерде алардын тышкы байланыштары жөнүндө билсек, биз алардан колдоо сурабайбыз жана аларды колдогон чет өлкөнү ыраазы кылуу үчүн бизди алардын бир нерседе колдоп, экинчи нерседе колдобоосун кабыл албайбыз. Тескерисинче, зарыл болсо, экинчи учурда колдонулган ыкма, башкача айтканда, бийлик ичиндеги таасирдүү адамдардан нусрат талап кылуу, алар чогуу жооп кайтарганда өзгөрүүгө жөндөмдүү күчтү түзөт. Бул ‘Уюн аль-Асарда (1/202) айтылгандай, Шайбан бин Са’лаба уруусу менен болгон окуя:
وذكر قاسم بن ثابت فيما رأيته عنه من حديث عبد الله بن عباس عن علي بن أبي طالب في خروجهما هو وأبو بكر مع رسول الله ﷺ لذلك، قال علي: وكان أبو بكر في كل خير مقدما فقال: ممن القوم؟ فقالوا: من شيبان بن ثعلبة، فالتفت أبو بكر إلى رسول الله ﷺ فقال: بأبي أنت وأمي هؤلاء غرر في قومهم وفيهم مفروق بن عمرو وهانئ بن قبيصة ومثنى بن حارثة والنعمان بن شريك وكان مفروق بن عمرو قد غلبهم جمالا ولسانا…
قال مفروق: لعلك أخو قريش؟ فقال أبو بكر: أوقد بلغكم أنه رسول الله؟ فها هو ذا. فقال مفروق: قد بلغنا أنه يذكر ذلك، فإلام تدعو يا أخا قريش؟ فتقدم رسول الله ﷺ فقال: «أدعو إلى شهادة أن لا إله إلا الله وحده لا شريك له وأني رسول الله وأن تؤووني وتنصروني فإن قريشا قد تظاهرت على أمر الله وكذبت رسله واستغنت بالباطل عن الحق والله هو الغني الحميد»،…
فقال مفروق: دعوت والله يا أخا قريش إلى مكارم الأخلاق ومحاسن الأعمال ولقد أفك قوم كذبوك وظاهروا عليك…
وكأنه أحب أن يشركه في الكلام المثنى بن حارثة فقال…
(وإنا إنما نزلنا على عهد أخذه علينا كسرى أن لا نحدث حدثا ولا نؤوي محدثا وإني أرى أن هذا الأمر الذي تدعونا إليه أنت هو مما يكرهه الملوك، فإن أحببت أن نؤويك وننصرك مما يلي مياه العرب فعلنا. فقال رسول الله ﷺ: «ما أسأتم في الرد إذ أفصحتم في الصدق وإن دين الله لن ينصره إلا من حاطه من جميع جوانبه».”
“Касым бин Сабит Абу Бакрдын Аллахтын Элчиси (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) менен бирге кетиши жөнүндөгү хадисин айтып өткөн. Али мындай деген: Абу Бакр ар дайым ар бир жакшы иштин алдында жүргөн, ошондуктан ал алдыга озуп: Бул адамдар кимдер? – деп сурады. Алар: Алар Шайбан ибн Салабадан, – деп жооп беришти. Абу Бакр Аллахтын Элчисине (Аллахтын ага саламы жана салаваты болсун) бурулуп: Атам менен апам сизге курман болсун! Булар өз элинин арасындагы эң көрүнүктүү адамдар, алардын арасында Мафрук ибн Амр, Хани ибн Кубайса, Мусанна ибн Хариса жана Нуман ибн Шарик бар. Мафрук ибн Амр алардан көркөмдүк жана чечендик жагынан ашып түшөт… – деди. Мафрук: Балким, сен Курайштын бир тууганысыңбы? – деп сурады. Абу Бакр: Ал Аллахтын элчиси экенин уктуң беле? Ал мына, – деп жооп берди. Мафрук: Биз анын бул тууралуу айтканын уктук. Эй, Курайштын бир тууганы, эмнеге чакырасың? – деди. Анан Аллахтын элчиси (ага Аллахтын салам-салаваттары болсун) алдыга чыгып: “Мен жалгыз, шериги жок Аллахтан башка кудай жок экенине, мен Аллахтын элчиси экениме күбөлүк берүүгө чакырам, мага баш калкалоочу жай берип, мага нусрат берүүгө чакырам, анткени Курайштар Аллахтын буйругуна каршы кутум уюштурушту, Анын элчилерин четке кагышты жана чындыктын ордуна жалганга бурулду, ал эми Аллах – беймуктаж жана Мактоого татыктуу”. Анан Мафрук мындай деди: Аллахка ант болсун, эй Курайштын бир тууганы, сен асыл кулк-мүнөзгө жана жакшы иштерге чакырдың. Чындыгында, бул эл сен жөнүндө калп айтып, сага каршы кутум уюштурду…

Ал сөзгө Аль-Мусанна ибн Харисти кошкусу келгендей болду, ошондуктан ал мындай деди… Биз Кисро биз менен түзгөн келишимибизде, эч кандай кыйынчылык жаратпайбыз жана кыйынчылык жараткан эч кимге башпаанек бербейбиз дегенбиз. Мен сен бизди чакырып жаткан бул иш падышалар жек көргөн нерсе экенин көрүп турам. Эгер сен биздин сизди Араб сууларынан баш калкалап, колдоо көрсөтүшүбүздү кааласаң, биз аны аткарабыз. Аллахтын элчиси (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) мындай деди: Сен чындыкты айтуу менен жаман жооп кайтарган жоксуң. Аллахтын дини аны ар тараптан ага жардам берилүүсү менен гана жеңишке жетет”.

Пайгамбар (ага Аллахтын салам-салаваттары болсун), Бану Шайбан менен перстердин ортосунда келишим бар экенин жана Бану Шайбан перстерден алыс арабдарга каршы Пайгамбарды колдой турганын билгенде, алар Курайш жана арабдарга каршы аны колдоого макул болушканына карабастан, алардан муну кабыл алган жок. Алар муну перстерден алыс болушу керек деп шарт коюшкан, анткени перстер алар менен келишим түзүшкөн. Пайгамбарга (ага Аллахтын салам-салаваты болсун), Курайшка каршы колдоого муктаж болуп турса дагы, ал (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) алар аны баардык куфрга каршы колдомоюнча жарым-жартылай колдоого макул болгон жок.
Кыскасы, Аллахтын Элчисинин (ага Аллахтын салам-салаваттары болсун), доорунда нусрат талап кылуу чакырыгы ушундайча болгон. Биз Аллахтын жардамы менен ушуну аткарабыз жана Улуу Аллахтан пайгамбарлыктын үлгүсүндөгү Туура Жолдогу Халифалыкты тикелөө менен ислам жашоосун кайра баштоодо бизге ийгилик берүүсүн суранабыз…
Бул жетиштүү, Аллах билүүчү жана өкүмдар.

Боордошуңар Ато бин Халил абу Рашта.
1447-х, 27-зул каада.
2026-ж, 14-май.