Эмгек акы статистикасы эмнени жашырат
Эмгек акы статистикасы эмнени жашырат
2026-жылдын биринчи жарым жылдыгынын жыйынтыгы боюнча Бишкек шаарында орточо номиналдык эмгек акы 64 миң 293 сомду түздү. Бул көрсөткүч өткөн жылдын ушул мезгилине салыштырмалуу 23 пайызга өскөн. Бул тууралуу борбор калаанын социалдык-экономикалык өнүгүүсүнүн жыйынтыктарына арналган мэриянын коллегиялык жыйынында маалымдалды.
Мэриянын маалыматына ылайык, ушул эле мезгилде Бишкекте инфляциянын деңгээли 10,1 пайызды түзгөн. Башкача айтканда, эмгек акынын номиналдык өсүшү керектөө бааларынын өсүшүнөн кыйла жогору болгон.
Мындай көрсөткүчтөр сыртынан караганда бишкектиктердин кирешеси өсүп, алардын жашоо деңгээли жакшырып жаткандай таасир калтырат.
Комментарий:
Бишкектеги орточо айлык акы кагаз жүзүндө расмий инфляциянын деңгээлине карата ашып түшкөндөй көрүнөт: ал 10,1 пайыздык инфляцияга каршы 23 пайызга өскөн. Инфляцияны эске алуу менен эсептегенде, эмгек акынын реалдуу өсүшү болжол менен 11,7 пайызды түзөт. Бирок бул көрсөткүчтүн негизинде эле бишкектиктердин жашоо деңгээли жогорулап, эл байып кетти деген жыйынтык чыгаруу туура эмес.
Биринчиден, 64,3 миң сомдук орточо айлык акы кандай методика менен эсептелгени толук ачыкталган эмес. Тактап айтканда, эсептөөгө кызматкерлердин кайсы категориялары киргизилгени, кайсы тармактар жана ишканалар эске алынганы, орточо көрсөткүч кандай жол менен чыгарылганы жана бул эсептин негизин кимдердин эмгек акысы түзгөнү белгисиз.
Мындан тышкары, арифметикалык орточо көрсөткүч реалдуу абалды олуттуу бурмалап коюшу мүмкүн. Мисалы, эгер эсептөөгө өтө жогорку айлык алган кызматкерлердин, тагыраагы, жетекчилердин, жогорку кызматтагы аткаминерлердин же айрым кирешелүү тармактардын өкүлдөрүнүн чакан тобу менен бирге төмөн айлык алган кызматкерлердин бир бөлүгү киргизилсе, жыйынтыгында орточо көрсөткүч жогору болуп чыгат. Бирок бул сумма калктын басымдуу бөлүгүнүн иш жүзүндөгү кирешесин чагылдырбашы мүмкүн.
Экинчиден, расмий КБИ (керектөө бааларынын индекси) ар бир үй-бүлөнүн иш жүзүндөгү чыгашаларын толук чагылдыра бербейт. Турак жай, азык-түлүк, коммуналдык кызматтар, транспорт жана күйүүчү майдын баасы өзгөчө бир адам үчүн кыйла тез өсүшү мүмкүн.
Демек, орточо айлык акы катардагы кызматкердин реалдуу кирешесин, ал эми расмий КБИ конкреттүү үй-бүлөнүн күнүмдүк чыгашаларын толук көрсөтө албайт.
Ошондуктан бул маалыматтардын негизинде «калк байыды» деген тыянак чыгаргандан көрө, расмий эсептөөлөр боюнча орточо айлык акы өстү деп айтуу туурараак. Ал эми калктын иш жүзүндөгү сатып алуу жөндөмдүүлүгү канчалык жогорулаганы жана негизги чыгымдарды төлөгөндөн кийин үй-бүлөлөрдүн колунда канча каражат калаары – бул маселе өзүнчө, кеңири жана көз карандысыз талдоону талап кылат.
Абду Шүкүр
