Сайлов орқали ўзимиз истаган ўзгаришларга эриша оламизми?
Сайлов орқали ўзимиз истаган ўзгаришларга эриша оламизми?
Қирғизстонда навбатдаги президентлик сайлови 2027 йилнинг 27 январ кунида бўлиб ўтиши белгиланди. Бундай қарорни Жогорку Кенеш (Қирғизистон Парламенти) 2026 йил 24 сентябрда қабул қилган эди. Ўз навбатида, Марказий сайлов комиссияси сайлов ўтказишнинг календарь режасини тасдиқлади.
Қирғизстон бошидан кечираётган реал воқелик
Сайлов Қирғизстонда биринчи марта ўтказилаётгани йўқ. Шу пайтгача халқ ҳар бир сайловдан кейин ўзгаришлар бўлиши, турмуш тарзи яхшиланиши ва муаммолар ҳал этилишини умид қилиб келди. Ҳар бир сайловда янги номзодлар, янги ваъдалар ва янги ислоҳотлар илгари сурилиб, халққа фаровон ҳаётга эришиш учун янги имкониятлар борлиги айтилди. Бироқ кутилган натижалар ҳеч қачон тўлиқ рўёбга чиқмади. Қирғиз халқи бугунги кунга қадар барқарор тараққиёт йўлига түша олмай, сотқинлар, коррупционерлар, ўғрилар ва капиталистларнинг қурбони бўлиб келмоқда. Жамиятда ҳамон халқни қийнаб келаётган кўплаб оғриқли муаммолар ўз ечимини топгани йўқ. Аммо тарғиб қилинаётган ечимлар эса муаммоларнинг туб сабабларини бартараф этмасдан, аксарият ҳолларда муаммо устига муаммо туғдириб келмоқда.
Умуман олганда, ҳозирги замонда ҳеч бир раҳбар, ҳеч бир давлат инсониятнинг муаммоларини тўлиқ ва тўғри ечимларни таклиф эта олгани йўқ. Чунки инсоннинг ақли чекланган бўлиб, у ўзи яшаб турган муҳит ва ижтимоий муносабатларнинг барча сир-асрорларини тўлиқ қамраб ололмайди. Шунга қарамай, инсоният ўзининг чекланган ақлига таяниб, одамларнинг шахсий ва ижтимоий ҳаётини тартибга солувчи мафкуралар, қонунлар ва лойиҳаларни ишлаб чиқди. Бироқ ҳаётнинг ўзи бу ечимларнинг натижасини кўрсатиб турибди: реал воқелик уларнинг жамиятга барқарор аҳиллик, осойишталик, тинчлик ва ҳақиқий фаровон турмуш олиб келишга яроқсиз эканини тасдиқламоқда. Аксинча, улар мол-мулкни энг олий қадриятга айлантириб, нафсоний лаззатларни максимал даражада қондиришни инсон фарзандининг энг улуғ мақсади қилиб кўрсатди. Натижада ахлоқ пасайди, оилавий қадриятлар заифлашди, қон тўкиш ва зўравонлик авж олди, аёлларимиз шаҳват объектига айлантирилди, қашшоқлик йўқолмади, халқлар қарзга ботиб, капиталистларнинг иқтисодий қулига айланиб қолди, нарх-наволар тинмай ўсиб, қимматчилик ҳаётнинг барча жабҳаларини қамраб олди. Буларнинг барчаси бутун дунёда, шу жумладан Қирғизстонда ҳукмрон бўлиб турган капиталистик тузумнинг табиий меваларидир.
Капитализм — инсоннинг чекланган ақлидан келиб чиққан динни ҳаётдан ажратиш асосига қурилган мафкурадир. Бу мафкурага кўра, нафсоний истакларни имкон қадар кўпроқ қондириш ҳаётдаги энг олий мақсад саналади. Бутун жамият ҳаёти, давлат тузилмалари ва иқтисодий муносабатлар мана шу асос устига қурилади. Диннинг ҳаётдан ажратиш билан инсон ўзи учун қонунларни ўзи белгилаш ҳуқуқига эга ҳисобланади. Шу тариқа, инсоннинг хоҳиш-истаклари ва манфаатлари қонун ишлаб чиқишнинг пойдеворига айланади.
Нима учун капитализм деб номланганига келсак, мулк эркинлиги капитални жамғаришга ва бойликнинг катта қисмини оз сонли кишиларнинг қўлида тўплашга йўл очади. Бойлик кимнинг қўлида бўлса, иқтисодий куч ҳам ўшаларнинг қўлида бўлади. Иқтисодий куч эса сиёсат ва қонун ишлаб чиқишга ўз таъсирини кўрсатади. Натижада қонунлар ҳам капиталистларнинг манфаатларига мувофиқ равишда ишлаб чиқилади.
Қирғизстонда содир бўлаётган муаммоларни чуқур ва ҳар томонлама таҳлил қилиб кўрадиган бўлсак, уларнинг туб сабаби капиталистик тузумга бориб тақалишини кўрамиз. Қашшоқлик, зўравонлик, коррупция, оиладаги ажралишлар, туғилишнинг камайиши, адолатсизлик ва ҳоказо – бу каби муаммоларни айрим кишиларнинг шахсий камчиликлари билан изоҳлаш тўғри эмас. Чунки бу муаммоларнинг туб сабабини айрим шахслардан эмас, балки жамиятнинг ўзи қандай асосда қурилганидан излаш керак.
Қирғизстонда давлат тузилиши, ижтимоий муносабатлар, иқтисодий тизим, қонунлар ва қабул қилинаётган сиёсий-иқтисодий қарорлар капиталистик мафкуранинг тамойилларига таянади. Демак, жамиятнинг ҳар бир соҳасини қамраб олган мана шу капиталистик негизлар одамларнинг ҳаётига бевосита таъсир кўрсатиб, уларнинг эҳтиёжлари, манфаатлари ва муносабатларини ҳам ўша асосга кўра шакллантиради. Шунинг учун Қирғизстондаги муаммоларни фақат коррупционерлардан, айрим раҳбарлардан ёки шахсларнинг ахлоқсизлигидан излаш — муаммонинг кўзга кўринган натижасигагина қараш бўлиб қолади холос. Масаланинг тубига назар солсак, бу муаммоларни келтириб чиқараётган ва қайта-қайта ишлаб чиқараётган асл негиз — жамиятни, давлатни ва иқтисодиётни уюштириб турган капиталистик тузумнинг ўзи эканлигини кўрамиз.
Қирғизстондаги муаммоларнинг туб сабабларини фақат мамлакат ичидаги ижтимоий, сиёсий ва иқтисодий тузулишдан излаш билан чекланиб қолмаслигимиз керак. Чунки Қирғизстон жаҳон иқтисодий тизимидан алоҳида ажралиб чиққан давлат эмас. У капиталистик жаҳон иқтисодий тузилмаси ичида яшаб, унинг қонунларига, иқтисодий муносабатларига ва халқаро алоқаларига қарам бўлиб турибди. Шунинг учун капиталистик тузумнинг таъсири мамлакатнинг ички турмушидагина эмас, балки унинг ташқи иқтисодий муносабатларида ҳам яққол кўринади. Дунёда иқтисодий ва сиёсий жиҳатдан анча қудратли, йирик капиталга эга давлатлар бор. Уларнинг иқтисодиёти ҳам, халқаро сиёсати ҳам ўзларининг иқтисодий манфаатлари билан чамбарчас боғлиқ бўлгани сабабли, ер ости бойликлари мўл бўлган Қирғизстон ва Марказий Осиё каби Ислом диёрлари уларнинг назардан четда қолмайди.
Қирғизстон кичик, лекин табиий бойликларга эга мамлакат бўлгани учун мустамлакачи давлатларнинг қизиқишини уйғотади. Бу мустамлакачилик «инвестиция», «иқтисодий ҳамкорлик», «тараққиётга кўмак» каби гўзал сўзлар ортига яширилади. Аслида эса уларда бизга яхшилик қилиш, ривожлантириш нияти бўлмайди. Шунинг учун ҳам қайси бир инсон президент бўлиб сайланмасин, у жамиятдаги муаммоларнинг туб сабабини тўлиқ бартараф этиб, уларнинг барчасига тубдан ечим бера олмайди. Чунки президент ҳокимиятга келгунга қадар жамиятда муайян сиёсий, ҳуқуқий ва ижтимоий-иқтисодий тузум шаклланиб бўлган бўлади. У шу тайёр тузум билан бошқаришга мажбурдир. Бу тузилма эса инсон томонидан ишлаб чиқилган қонунларга ва инсоннинг чекланган ақлига асосланади. Инсоннинг билими ҳам, тушунчаси ҳам, келажакни тўлиқ кўра билиш қобилияти ҳам чекланганлиги сабабли, у тузган қонунлар барча даврларга, барча шароитларга ва инсоният ҳаётининг барча жабҳаларига тўлақонли жавоб бера олмайди. Бундай қонунлар вақт ўтиши билан ўзгариб турадиган шароитларга, инсоннинг фойда, зарар ва манфаат ҳақидаги тушунчаларига қараб қайта-қайта тўғриланишга, тўлдирилишга ёки ўзгартирилишга муҳтож бўлади. Демак, инсон томонидан тузилган ижтимоий, сиёсий, иқтисодий ва ҳуқуқий тузум ҳам мутлақо бенуқсон ечим бўла олмайди.
Бугунги Қирғизстондаги тузумнинг ўзагини капиталистик сиёсий ва ижтимоий-иқтисодий тамойиллар ташкил этади. Президентнинг шахсий хоҳиши ёки эзгу нияти бу асосий йўналишни ўзича ўзгартира олмайди. У яхши инсон бўлиши, халққа чин дилдан хизмат қилишни исташи мумкин, шунингдек коррупцияни йўқ қилишга, қашшоқликни камайтиришга ва халқ турмушини яхшилашга ҳаракат қилиши мумкин. Бироқ агар у ўша капиталистик тузум доирасида ҳамда ўша тузумга асосланган қонунлар ва ижтимоий муносабатлар доирасида иш олиб борса, унинг имкониятлари ҳам ўша тузилма билан чекланади. Шунинг учун масала фақат президентнинг ким эканлигидагина эмас, балки президент бошқараётган жамиятнинг қандай негизга қурилганидадир. Фақатгина президентни алмаштириш билан жамиятнинг туб йўналишини ўзгартириб бўлмайди. Ҳақиқий ўзгариш учун жамиятни уюштириб турган пойдеворни ўзгартириш керак бўлади.
Шу боис, умидларни фақат сайловга боғлаб қўйиш нотўғридир. Сайлов биз истаган ҳақиқий ўзгаришларга олиб бора олмайди. Чунки сайлов орқали фақат бошқарувчилар алмашади холос, бошқарувнинг негизини ташкил этган тизим ўзгармайди. Тизим ўзгармас экан, бир шахснинг ўрнига бошқа шахснинг келиши билан муаммолар ҳал бўлиб қолмайди. Бу шунчаки бузуқ тузумнинг умрини узайтириши мумкин, холос.
Мана шу ҳақиқатлардан кейин ҳам президентлик сайловига боришнинг маъноси қоладими? Ким инсониятга ҳақиқий тўғри тараққиёт йўлини таклиф қила олади? Ким инсониятни капитализм зулми ва унинг қоронғулигидан қутқара олади?
Ҳақиқий тараққиёт — инсонларнинг муаммоларини тўғри ва тўлиқ ҳал этиш билан бўлади. Инсониятга фақат моддий бойлик эмас, балки адолатга, гўзал ахлоққа, хавфсизликка, оила мустаҳкамлигига ва инсоннинг ҳақиқий бахт-саодатига етакловчи тўғри тизим ҳам керак. Бундай тўғри ечимларни бугунги кунда фақат Исломгина таклиф қила олади. Капитализм тақдим этаётган ечимлар яроқсиз, ҳатто бузғунчи ечимлар экани кундек равшан. Чунки капитализм асосида инсоннинг нафси ва манфаати биринчи ўринга қўйилса, Исломда инсоннинг Ўз Яратувчисига бўлган қуллиги ва Аллоҳ Таоло нозил қилган ҳукмларга итоат этиши асос қилиб олинади.
Ислом таклиф қилаётган давлатчилик-жамоатчилик тузилиши ҳамда иқтисодий-ижтимоий тузилма капиталистик тузумнинг ўрнини боса оладиган ягона муқобил йўл ҳисобланади. Бу тузум Халифалик давлати орқали амалга ошади. Пайғамбаримиз ﷺ шундай марҳамат қилдилар:
تَكُونُ النُّبُوَّةُ فِيكُمْ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ تَكُونَ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ أَنْ يَرْفَعَهَا، ثُمَّ تَكُونُ خِلَافَةٌ عَلَى مِنْهَاجِ النُّبُوَّةِ، فَتَكُونُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ تَكُونَ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَرْفَعَهَا، ثُمَّ تَكُونُ مُلْكًا عَاضًّا، فَيَكُونُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكُونَ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ أَنْ يَرْفَعَهَا، ثُمَّ تَكُونُ مُلْكًا جَبْرِيَّةً، فَتَكُونُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ تَكُونَ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ أَنْ يَرْفَعَهَا، ثُمَّ تَكُونُ خِلَافَةٌ عَلَى مِنْهَاجِ نُبُوَّةٍ. ثُمَّ سَكَتَ.
«Сизларнинг орангизда Аллоҳ хоҳлаганича пайғамбарлик давом этади. Сўнг Аллоҳ хоҳлаган пайтда уни кўтаради. Сўнг пайғамбарлик минҳожи асосида Халифалик бўлади ва у Аллоҳ хоҳлаганча давом этади. Сўнг Аллоҳ Ўзи хоҳлаганда уни кўтаради. Сўнг раиятига зулм ва адолатсизликлар етадиган подшоҳлик бўлади ва у Аллоҳ хоҳлаганча давом этади. Сўнг Аллоҳ Ўзи хоҳлаганда уни кўтаради. Сўнг золим-зўравон подшоҳлик бўлади ва у Аллоҳ хоҳлаганча давом этади. Сўнг Аллоҳ Ўзи хоҳлаганда уни кўтаради. Сўнг пайғамбарлик минҳожи асосидаги Халифалик бўлади. Кейин Пайғамбар ﷺ сукутга чўмдилар». Имом Аҳмаднинг «Муснади», 18406-ҳадис.
Халифалик Қуръон ва Суннатни қонунларнинг ягона манбаи сифатида белгилайди. Барча қонунлар, давлат лойиҳалари ва қарорлар инсонларнинг хоҳишига ёки жамиятнинг ўзгарувчан манфаатларига эмас, балки Қуръон ва Суннатдан олинган шаръий ҳукмларга асосланади. Ҳокимият Аллоҳники, салтанат эса умматники бўлади. Демак, Халифалик шунчаки бошқарув шаклини ўзгартириш дегани эмас. Бу қонун чиқариш негизини, ҳокимият тушунчасини ва жамият ҳаётини тартибга солувчи тамойилларни тубдан ўзгартиришни англатади.
Аллоҳ Таоло нозил қилган бу дин ҳозирги дунёни қамраб олган ва ечимини топмаётган инқирозларни тубдан ҳал қилади. Халифалик давлати замонамизнинг энг олий талабидир. Чунки ҳозирги халқаро вазият ўзгариш арафасида турибди. Инсоният бир тизимдан иккинчисига ўтиб, яна ўша муаммоларга дуч келишдан чарчади. Инсоният муаммонинг шунчаки кўринишини эмас, балки унинг туб негизини ўзгартиришга муҳтож.
Мусулмонларнинг сайловга нисбатан шаръий позицияси қандай бўлиши керак?
Аллоҳ Таоло Ўз Китобида шундай марҳамат қилади:
أَمْ لَهُمْ شُرَكَاءُ شَرَعُوا لَهُم مِّنَ الدِّينِ مَا لَمْ يَأْذَن بِهِ اللَّهُ
«Балки улар учун Аллоҳ буюрмаган нарсаларни — «дин»ни уларга шариат қилиб берган шериклари — бутлари бордир?!». (Шўро сураси, 21-оят).
Яна шундай дейди:
وَأَنِ احْكُم بَيْنَهُم بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ وَاحْذَرْهُمْ أَن يَفْتِنُوكَ عَن بَعْضِ مَا أَنزَلَ اللَّهُ إِلَيْكَ
«(Эй Муҳаммад), улар ўртасида Аллоҳ нозил қилган нарса билан ҳукм қилинг, уларнинг ҳавойи нафсларига эргашманг ва Аллоҳ Сизга нозил қилган ҳукмларнинг айримларидан Сизни буриб фитнага солиб қўйишларидан эҳтиёт бўлинг!». (Моида сураси, 49-оят).
Бу оятлар Аллоҳнинг қонунларидан бошқа нарса билан бошқариш ҳаром эканлигига очиқ-ойдин далолат қилиб турибди. Исломда қонун чиқариш ҳуқуқи ёлғиз Аллоҳ Таолога хос бўлиб, бандаларнинг бунда ҳеч қандай улуши йўқ. Чунки Аллоҳ — Яратувчи бўлиб, инсон эса яратилган бандадир. Ўз бандалари учун нима ҳалол, нима ҳаром, нима тўғри ва нима нотўғри эканини белгилаш фақат Яратувчининг Ўзига хосдир. Шунинг учун мусулмонлар Аллоҳнинг қонун чиқариш ҳуқуқини инсонларга бериб қўядиган тузумдан рози бўла олмайдилар. Қонун чиқариш ҳуқуқини халққа берадиган тузумга президент бўлиб сайланиш ёки инсонлар томонидан чиқарилган қонунлар асосида бошқариши учун бирор кимни сайлаш ҳам очиқ-ойдин шаръий насслар асосида тақиқланган ишдир. Шу сабабли бу ерда мусулмонларнинг овоз бериши ҳам, тарғибот қилиши ҳам, сайловга ёрдам бериши ҳам ҳаромдир.
Аллоҳ Таоло айтди:
وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَىٰ ۖ وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ ۖ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ
«Яхшилик ва тақво йўлида ҳамкорлик қилингиз, гуноҳ ва ҳаддан ошиш йўлида ҳамкорлик қилмангиз! Аллоҳдан қўрқингиз! Шубҳасиз, Аллоҳнинг азоби қаттиқдир». (Моида сураси, 2-оят).
Бу масала «икки ҳаромнинг енгилироғини танлаш» ёки «мусулмонларнинг манфаати» деган қоидаларга тўғри келмайди. Чунки бу ерда ҳаромдан тийилиш имконияти мавжуд. Манфаат (маслаҳат) масаласига келсак, Аллоҳ Таоло очиқ ҳаром қилган нарсада мўмин инсон учун ҳеч қандай хайр-манфаат йўқ. Бу нарса уламолар таянган масалиҳу-мурсала шартларига ҳам тўғри келмайди. Унинг шартларга кўра:
- Бу шубҳали манфаат бўлмаслиги керак;
- Шариатдаги очиқ далилга қарши келмаслиги керак.
Бу масалада эса очиқдан-очиқ ҳаром қилувчи матн бор. Қандай қилиб «манфаат» деган баҳона билан очиқ оятни инкор қилиш мумкин? Агар инсон ўз шахсий тушунчасига таянган «фойдани» очиқ шаръий матндан устун қўя бошласа, унда шариат мезони инсоннинг хоҳишига айланиб қолмайдими?
Шунинг учун мусулмонлар сиёсий ҳаётларини ҳаромга қўл урмасдан, шариат чегаралари доирасида олиб боришлари керак. Бунга Расулуллоҳ ﷺ бизга энг ёрқин мисолдир. У зотнинг сиёсатлари қандай эди? У зотнинг сиёсатлари дунёдаги куфр ва ширкни йўқ қилиб, бутунлай ёлғиз Исломни ўрнатиш эмасмиди? У зот инсонларнинг хоҳишига қараб Ислом ҳукмларини ўзгартирганлари йўқ. Пайғамбаримиз ﷺ қачон очиқ ҳаромга рози бўлиб, унга шерик бўлдилар ёки ёрдам бердилар? Аксинча, у зот ҳақиқатни етказишда сабр қилдилар, Аллоҳнинг динини маҳкам ушладилар ва инсонларнинг босимларига қарамай ўз миссиясидан асло воз кечмадилар.
Биз, мусулмонлар ҳам Пайғамбаримиз ﷺнинг ана шу позициясини маҳкам ушлашимиз керак. У зот ﷺнинг позицияси — Қуръон ва Суннатдан бошқа нарсадан воз кечиш, Исломни талаб қилиш, уни раҳбарлик даражасига кўтариб чиқиш, бу йўлдаги синовларга сабр қилиш, куч эгаларидан нусрат-ёрдам сўраш, Аллоҳ Таолога дуо қилиб, фақат Унгагина таянишдир. Мана шу — Пайғамбаримиз ﷺнинг ҳақиқий йўлидир.
Эй, мусулмон биродарлар!
Сизларни Аллоҳ Таолонинг ғазабини келтирадиган тузумга шерик бўлишдан, ундан рози бўлишдан ва бунга лоқайд қараб туришдан огоҳлантирамиз! Аллоҳнинг иродаси ва ҳукми мўминлар учун яхшироқ ва фойдалироқ эмасми?!
أَفَحُكْمَ الْجَاهِلِيَّةِ يَبْغُونَ ۚ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ حُكْمًا لِّقَوْمٍ يُوقِنُونَ
«Динсизлик ҳукмрон бўлишини истайдиларми?! Иймонлари комил бўлган қавм учун Аллоҳдан ҳам гўзалроқ ҳукм қилгувчи ким бор?!» (Моида сураси, 50-оят).
Эй, мусулмон биродарлар! Сайлов каби вақтинчалик умидлар муаммони ҳал қилмайди. Чунки ҳақиқий ўзгариш сиёсатчиларнинг алмашишида эмас, балки тизимнинг ўзини Ислом асосида ўзгартиришдадир. Агар бир тизим ичида фақат шахслар алмашиб, лекин қонун чиқаришнинг ва жамоатчилик муносабатларининг асослари ҳамда давлат муносабатларининг негизи ўзгармаса, биз кутган туб ўзгариш рўй бермайди. Ҳақиқий қутулиш —давлат ва жамият тузилишининг Исломга қайтиши билангина мумкин бўлади. Бу йўлда қўйилган ҳар бир қадам, айтилган ҳар бир сўз ва тутилган ҳар бир позиция — Раҳмон бўлган Зотнинг розилигига етакловчи энг буюк қадам ҳисобланади. Ўзгаришни қуруқ хаёллардан эмас, Аллоҳнинг динини жамиятга олиб келишдан бошлайлик!
Хизб ут-Таҳрир, Қирғизстон
09.10.2026
