Капиталистик тузум емирилиб қулаб бормоқда
Капиталистик тузум емирилиб қулаб бормоқда
Хабар:
Франция президенти маъмурияти Париж Шимолий Атлантика Шартномаси Ташкилоти (НАТО)дан Гренландияда ҳарбий машқлар ўтказишни талаб қилишини маълум қилди. Минтақа хавфсизлигини мустаҳкамлашга қаратилганлиги айтилган ушбу ҳаракат оролни аннексия қилишга интилаётган АҚШ билан кескинлик кучайиб бораётган бир пайтда амалга оширилмоқда.
Bloomberg агентлигининг хабарига кўра, Франция президенти Эмманюэль Макрон ўз баёнотида, таклиф қилинаётган мазкур ҳарбий машқларда иштирок этишга тайёрлигини тасдиқлаган. Бу айни пайтда АҚШ президенти Доналд Трамп Данияга қарашли Гренландия оролини аннексия қилиш ниятини очиқчасига билдираётган бир пайтга тўғри келди. Bloomberg агентлигининг таъкидлашича ушбу ҳаракат Трампни ғазаблантириши мумкин. У бу ҳафта Гренландия режаларига қарши бўлган Европа мамлакатларига феврал ойидан бошлаб 10% миқдорида божхона тўловларини жорий қилиш билан таҳдид қилган эди. (Al Jazeera)
Изоҳ:
Бугунги кунда глобал капиталистик тузум энди «тарихнинг сўнгги поғонаси» сифатида инсониятнинг сиёсий ва иқтисодий ривожланишининг энг юқори даражасини ифодаловчи модел бўла олмаслигини исботлади. Кетма-кет юзага келган инқирозлар, ички зиддиятлар ва йирик куч марказлари ўртасидаги қарама-қаршиликлар бу тузум ўзини еб бошлаганини кун сайин кўрсатиб бормоқда. Унинг доимо мақтаниб келган қадриятлари одамларга эмас, балки капитал ва кучга хизмат қиладиган воситалар эканлиги очилиб қолди.
Қўшма Штатлар ва Европа ўртасида авж олаётган Гренландия низоси капиталистик ниятларнинг асл башарасини яққол кўрсатиб турибди. Табиий ресурсларга бой ва алоҳида геосиёсий аҳамиятга эга бўлган Гренландия иттифоқчилар ўртасида ўзаро кураш майдонига айланди. Бу ерда демократия ва халқларнинг ўз тақдирини ўзи белгилаш ҳуқуқи ҳақидаги гаплар ўз-ўзидан ғойиб бўлди ва уларнинг ўрнини манфаатлар, ҳукмронлик ва савдолашиш тили эгаллади.
Ўзини халқаро ҳуқуққа асосланган дунё тартибининг ҳимоячиси сифатида кўрсатиб келган АҚШ Гренландияга нисбатан стратегик товар сифатида муомала қилиб, уни сотиб олиш ёки сиёсий босим ўтказиш орқали қўлга киритишга уринмоқда. Европа эса «ахлоқий суверенитет» даъвоси билан бозор ва ҳокимият мантиғига бўйсуниш ўртасида иккиланиб турибди. Бу қарама-қаршилик истисноий ҳолат эмас, аксинча, манфаатни ҳамма нарсадан устун қўядиган капиталистик тафаккурнинг асосий қоидасидир.
Тажрибалар шуни кўрсатмоқдаки, капиталистик кўз қарашдаги демократия – бу барқарор инсоний қадрият эмас экан, аксинча демократия уларнинг манфаатларига хизмат қилган пайтда ишлатиладиган, уларнинг манфаатларига тўсқинлик қилганда эса оёқ ости қилинадиган қурол экан. Эркинлик ва инсон ҳуқуқлари ҳақидаги шиорлар рақибларга қарши кўтарилади, аммо бойлик, стратегик ўтишлар ёки сиёсий таъсир ҳақида гап кетганда бутунлай унутилади.
Бошқа кўплаб можаролар сингари, Гренландия устида кетаётган кураш ҳам, капиталистик давлатлар адолат ёки халқларнинг хоҳиш-иродасини ҳурмат қилиш тамойиллари билан эмас, балки фойда ва харажатларни ҳисоблаш билан бошқарилишини аниқ кўрсатиб турибди. Одоб-ахлоқ ва пул бир-бири билан тўқнашганда, ҳар доим якуний қарорни пул қабул қилади.
Бу инқироз шунчаки географик низодан анча кенгроқдир. Бу бутун бир тузумнинг инқирозидир. Бугунги кунда капитализм ички парчаланиш, марказлари ўртасидаги зиддиятлар ва ахлоқий қонунийликнинг йўқолиши қаршисида турибди. У адолат ёки ҳақиқий фаровонликни ўрнатишига, ўз халқларини ҳам, бошқа халқларни ҳам ишонтира олмай қолди. Аксинча, у манфаатларни қўлга киритиш учун тенгсизлик, адолатсизлик ва яширин урушларни келтириб чиқармоқда. Ҳар қандай тузум ўзининг қадриятларини оёқ ости қилиб, қутблари ўртасида кураш босқичига етса, – унинг ташқи кўриниши қанчалик кучли бўлишидан қатъи назар – бу унинг қулаб бошланаётганидан далолат беради. Ушбу қадриятларнинг қулаши қаршисида Ислом инсон, ҳаёт ва давлат борасида адолатга асосланган қадриятларга таянади. Бу капитализм сингари манфаатга, шартномаларга, инсонни эксплуатация қилишга эмас, балки унга ғамхўрлик қилишга қаратилган яхлит концепцияни таклиф қилади. Ислом сиёсатни ахлоқдан ажратмайди, пулни сиғиниладиган илоҳга айлантирмайди. У манфаатларни адолат ва ҳақиқат тарозиси билан чеклайди.
Бугунги кунда капиталистик лагер ичидаги низолар, жумладан, Гренландия устида кетаётган можаролар, ахлоқий йўналишини йўқотган капиталистик тузум қулашининг кўрсаткичидир. Юзлардан ниқоблар ечилиб борган сари, фойдани инсондан эмас, инсонни фойдадан устун қўядиган ва қудратни эмас, ҳақиқатни устун қўядиган адолатли тузумга бўлган эҳтиёж янада аниқ сезила бошлади. Айнан шу жойда Исломнинг инсониятни эксплуатация зулматидан адолат ва шараф нурига олиб чиқадиган ҳақиқий альтернатива эканлиги яна бир бор ўз исботини топмоқда.
Абдулазиз
