Сунъий интеллект ҳақидаги баландпарвоз гаплар ислоҳотлар ўрнини боса олмайди
Сунъий интеллект ҳақидаги баландпарвоз гаплар ислоҳотлар ўрнини боса олмайди
Президент Садир Жапаров Остонада бўлиб ўтган Евроосиё иқтисодий форумининг ялпи мажлисида сунъий интеллект давлат бошқаруви сифатини оширишга қодир бўлган институционал янгиланиш қуролига айланиши кераклигини таъкидлади. Унинг фикрича, сунъий интеллект — бу «янги воқелик»дир, ЕОИИ давлатлари эса «хорижий рақамли технологиялар ва алгоритмларнинг пассив истеъмолчисига» айланиб қолмаслиги учун рақамли суверенитетни сақлаб қолиш бош стратегик вазифа ҳисобланади.
Изоҳ:
Бу баёнот нақадар кенг кўламли ва замонавий янграмасин, жамиятнинг катта қисмида ишончдан кўра кўпроқ шубҳа ва хавотир уйғотмоқда. Бунинг сабаби оддий — халқ «ислоҳотлар», «рақамлаштириш», «шиддатли сакраш» ва «тараққиётнинг янги босқичи» каби баландпарвоз ва жозибали ваъдаларни жуда кўп эшитди, бироқ кундалик ҳаётда одамларнинг турмуш даражасини тубдан яхшилайдиган тизимли ўзгаришларни кўраётгани йўқ.
Ҳукумат сунъий интеллект ва рақамли суверенитет ҳақида сўз очар экан, ҳақли бир савол туғилади: нима учун шу пайтгача давлат бошқарувидаги энг асосий муаммоларнинг ечими топилмаяпти? Нега ҳалигача кўплаб жараёнлар шаффоф эмас, бюрократия ва куч билан бошқаришга қарам бўлиб қолмоқда? Нима учун рақамлаштириш фуқаролар учун қулай ва реал ишлайдиган хизматлар кўринишида эмас, балки фақат тақдимотлар ва форумлар даражасида юритилмоқда?
Бу каби ташаббуслар минтақа учун одатий тус олган мантиқни — инвесторлар эътиборини тортиш, ташқаридан маблағ жалб қилиш, «замонавий йўналиш»ни кўрсатиш ва технологик давлатнинг сиёсий жиҳатдан фойдали қиёфасини яратиш мақсадини яширган навбатдаги улкан стратегик ғоя сифатида тақдим этилаётгандек таассурот уйғотади. Шу билан бирга, халқ ҳокимиятнинг узоқ муддатли ўзгаришларга бўлган самимий интилишини исботловчи амалий қадамларни кўрмаяпти.
Мамлакат ҳали ҳам хорижий технологиялар, платформалар ва инфратузилмага қарам бўлиб турган бир пайтда, сунъий интеллект соҳасидаги мустақиллик ҳақида жиддий гапириш мумкин эмас. Мустаҳкам таълим тизимисиз, маҳаллий мутахассисларни етиштириб чиқармай ва уларни қўллаб-қувватламай туриб, шаффоф рақамли тизимлар ва коррупцияга қарши реал курашсиз технологик юксалиш ҳақида сўз очиш бефойда. Агар институтларнинг ўзи заиф ва ёпиқлигича қолаверса, сунъий интеллект бошқарувдаги муаммоларни ўз-ўзидан тузатиб қўя олмайди.
Бундай баёнотлардаги асосий муаммо — ишонч инқирозидир. Халқ ҳукуматга халқаро форумлардаги нутқларига қараб эмас, балки мамлакат ичидаги тиббиёт, таълим, суд ва солиқ тизимининг аҳволига ҳамда ижтимоий адолат даражасига қараб баҳо беради. Жозибали технологик шиорлар билан реал ҳаёт ўртасидаги ушбу узилиш сақланиб қолар экан, кўпчилик сунъий интеллект ҳақидаги гапларни Қирғизистоннинг тараққиёт стратегияси сифатида эмас, балки фуқаролар учун ҳақиқий ўзгаришлар қилишдан кўра, ташқи эффектга (кўзбўямачиликка) мўлжалланган навбатдаги сиёсий пиар сифатида қабул қилаверади.
Абду Шукур
