Олтин нархининг кўтарилиш ва пасайиши ортида турган ҳақиқат

Олтин нархининг кўтарилиш ва пасайиши ортида турган ҳақиқат

“Investing.com” сайти жорий йилнинг 1 феврал, якшанба куни эрталаб бир унция олтиннинг (31,1 грамм, 24 карат) нархи 5600 доллардан 5300 долларгача пасайганини бош сарлавҳасида эълон қилди. Ундан сўнгра худди шундай сарлавҳалар остида бир қатор мақолалар чиқарди. Масалан, «Олтин нархининг пасайиши йўналиш ўзгаришининг бошланишими?», «Хитойлик спекуляторлар олтин ва кумуш нархларининг пасайишига йўл очди», «Кумуш нархининг бунчалик қимматлаши ярим асрдан бери кузатилмаган эди», «Олтин бўйича тахминлар аукциони: ақлга сиғмаган рақамлар – ялтироқ кўрсаткичларга алданмаслик учун ҳақиқатни билинг», «Олтин ва шартли ўсиш, йўналиш ўзгаришининг сценарийси», «Бу стратегия муҳитида олтин энг ёмон ҳолатда ҳам 99,9% га тушиши мумкин» ва ҳоказо. Бу сарлавҳалар олтинга эга бўлган кишиларининг нархларни пасайтириб, арзонлатиш истагини акс эттирди.

Айни пайтда, иқтисодчилар, таҳлилчилар ва бошқа кузатувчилар олтиннинг қоғоз пуллардан, айниқса «капиталистик иқтисодиётнинг устуни» бўлган доллардан устун келиб, уни ортда қолдириши мумкинлигини олға сурмоқда. Чунки қоғоз пул билан олтин ўртасидаги фарқ жуда катта. Хўш, бундай қарама-қарши маълумотларга қарамай, олтин қандай йўналишда кетмоқда?

Бу саволга жавоб бериш учун 2025 йилнинг апрел ойидан бошлаб (у пайтда бир унция олтин 3500 долларга кўтарилган эди) 2026 йилнинг 30 январи, жума кунигача (ўша куни унинг нархи 5600 доллардан 5300 долларга тушди) бўлган вақт оралиғидаги олтин ҳисоб-китобларини қисқача кўриб чиқиш мақсадга мувофиқдир.

Аслида, олтин нархининг кўтарилиши долларнинг заифлашишига ва унинг қулаш хавфининг юзага келишига туртки бўлди. Чунки доллар қуласа, у билан бирга глобал молия тизими ва капиталистик иқтисодий тартиб ҳам қулайди. Бу АҚШ маъмуриятини икки қадам ташлашга мажбур қилди: биринчиси, 28 январ, чоршанба куни якунланган икки кунлик АҚШ пул-кредит сиёсати бўйича ўтказилган йиғилиш бўлса, иккинчиси, олтин нархи пасайганлиги сабабли президент Трампнинг 2026 йил 30 январ куни Жером Пауэллнинг ўрнига Кевин Уоршни Федерал Резерв раиси этиб тайинлашидир.

АҚШнинг пул-кредит сиёсати муҳокама қилинган йиғилиш олтин нархларининг доимий ўсишини ва долларнинг пасайишини тўхтатишга қаратилган очиқ ҳаракат сифатида бўлиб ўтди. Ушбу йиғилиш асосида Федерал Резерв раиси лавозимига Жером Пауелл ўрнига янги номзод сифатида Кевин Уорш тайинланди.

Трампнинг Кевин Уоршни тайинлаши, уни таваккалчи, «қаттиқ сиёсат юритишни ёқловчи» сифатида қабул қилиши билан боғлиқдир. У Трампнинг сиёсий йўналишлари ва фоиз ставкаларини пасайтириш истагига мос келадиган кимсадир. “Олдинги раҳбар фоиз ставкасини пасайтирмадими?”, деган савол туғилиши мумкин. Ҳа, у ҳам пасайтирди: 2025 йилда фоиз ставкаси уч марта пасайтирилди. Лекин ҳеч қандай натижа бермади. Олтин нархлари кўтарилишда давом этди!

Долларнинг ва у билан бирга глобал молия тизимининг қулашини тўхтатиш учун Федерал Резервнинг имкониятлари чеклангандир. Улардан бири янги қоғоз пулларни чоп этиш бўлиб, бу инфляцияга олиб келади. Иккинчиси эса қисқа муддатли фоиз ставкаларини пасайтиришдир бўлиб, бу рецессия, бизнеснинг секинлашиши, ишсизликнинг ортиши, иқтисодий ўсишнинг пасайиши ва тартибсиз кредитларга олиб келади. 2008 йилдаги молиявий инқироз пайтида ва 2007 йилда Федерал Резерв раҳбари бўлган Бернанкининг даврида бундай сиёсат қўлланилган эди. Бу оғриқ қолдирувчи дорига ўхшайди: таъсир тезда йўқолади, аммо оғриқ давом этаверади.

Кевин Уоршнинг Федерал Резервга раҳбар этиб тайинланиши у Трампнинг сиёсий аралашувларини қабул қилишга тайёрлигини ҳамда долларни сақлаб қолиш ҳамда унинг қулашини ва бунинг оқибатида глобал молиявий тизимнинг қулашини тўхтатиш учун умидсиз иқтисодий «тузатиш»ни амалга оширишга тайёрлигини кўрсатади.

Иқтисодчи ва молиявий эксперт Жеймс Рикардс бундай дейди: «Фискал сиёсати, пул-кредит сиёсати, банк иши ва рискларни бошқариш тизими бутунлай нуқсонли ва алдамчи эди. Унинг камчиликлари бугунги кунгача давом этмоқда».

Бошқа томондан олганда, олтин нархлари уч кунлик пасайишдан кейин яна кўтарила бошлади. Бу шуни англатадики, олтиннинг пасайиши ҳақиқий эмас, балки бир қатор иқтисодий омиллар таъсири туфайли шунчаки сунъий бўлган эди. Демак долларни мустаҳкамлаш вақтинчалик ва қисқа муддатли эди, ундан сўнг одамлар бозорларда АҚШ Ғазначилик облигациялари ёки компаниялар акцияларини эмас, балки яна олтин сотиб олишга ўтди.

Олтиннинг бир унция 35 доллардан 5000 долларгача кўтарилгани, содда қилиб айтганда долларнинг олтинга нисбатан қиймати тахминан 143 баравар камайганлигини англатади. Бу эса пулларини омонат кассаларида сақловчи кишиларнинг маблағлари ҳавога учиб кетганлигини англатади. Хўш, буларнинг барчасидан кейин, қандай қилиб долларнинг нархи кўтарилиб олтиннинг нархи тушиб кетиши мумкин?! Бу деярли имконсиздир.

Бутун дунёдаги марказий банклар 2008 йилги иқтисодий инқироздан буён то бугунги кунгача ўзларининг пул массасининг 15-20 фоизини олтинга алмаштира бошлади ва умумий пул массасидаги олтиннинг улушини 30 фоизгача оширди. Шунингдек, инвестиция фондлари ва инвесторлар ҳам шунга ўхшаш қадамларни ташлашди. Натижада, одамлар АҚШ Ғазначилик облигациялари ва фонд бозорларидаги компания акцияларининг хаёлий иқтисодиётидан узоқлашиб, реал иқтисодиётга қайта бошлади. Бу эса иқтисодий кўрсаткичлар ва омилларнинг жисмоний асосларига таяниш орқали амалга оширилади.

Ҳозирги кунда долларни ҳимоя қилиш ва унинг қулашининг олдини олиш вазифаси иқтисодчилар, молиявий мутахассислар, разведка агентликлари, Пентагон ва бошқаларнинг асосий бош оғриғига айланган. Улар ақлга сиғар-сиғмас барча вариантлардан фойдаланмоқда. Айнан мана шунинг ортида қулашнинг асосий илдизи яшириндир: улар яхшиликнинг барча қадриятлари ва маъноларини рад этишди, уларни оёқ ости қилишди ва дунё устидан абадий назорат қилиш орзусини улардан устун қўйишди. Шунинг учун улар тўсатдан Қорун каби қулайди. Қорун тўплаган бойлиги ва сиймосига алданган эди. Охир-оқибат унинг мол-мулкини ҳам ўзини ҳам, ер ютиб юборди.

Халифалик давлати молиявий ва иқтисодий муносабатларни олтин асосида олиб боришни бошлаганда, барча қабиҳ режалар ва сценарийлар изсиз йўқ бўлиб кетади иншаАллоҳ.

Шафиқ Хамис