Том Баракнинг Ироқ ҳақидаги баёнотлари минтақадаги Америка сиёсатининг моҳиятини очиб бермоқда
Том Баракнинг Ироқ ҳақидаги баёнотлари минтақадаги Америка сиёсатининг моҳиятини очиб бермоқда
АҚШ маъмуриятининг Сурия, Ливан ва Ироқ бўйича махсус вакили Том Барак Американинг Ироққа бостириб кириши, такрорланмаслиги керак бўлган ҳалокатли ибрат бўлганлигини билдирди. Унинг сўзларига кўра, Ироққа бостириб кириш учун тахминан уч триллион долларга яқин маблағ сарфлаган Америка, бу босқин 20 йил мобайнида фақат фалокат ва тартибсизликларни келтириб чиқарганини, бунинг натижасида юз минглаб одамлар ҳалок бўлганини энди англаб етган.
У Курдлар ҳақида сўз юритар экан, Америка улар учун ўзини ўзи бошқаришга эга бўлган курд минтақасини вужудга келтирганини ва буни ўзи учун энг осон ечим бўлгани учун қилганини айтиб ўтди. Бироқ, Америка катта муаммога дуч келди, яъни бу қадам Ироқнинг «балканизациясига» олиб келди. Натижада у ягона суверен давлат бўлиш ўрнига, марказий ҳукумати заиф, тартибсизликлар ҳукм сурган ва учта асосий таркибий қисм ўртасидаги низоларга ем бўлган давлатга айланиб қолди.
Том Барак АҚШ бундан буён миллиардлаб доллар сарфлаб, армиясини яна қайта Ироққа юборишдан манфаатдор эмаслигини ва аскарларининг ҳаётларини хавф остига қўйишни истамаслигини таъкидлади. Шунингдек, у Америка Ироққа жорий этган федерал тизим муваффақиятсизликка учраганлигини, чунки у мамлакатнинг этник ва мазҳабий таркибига мос келмаганини таъкидлади. АҚШ Ироқнинг ҳудудий яхлитлигини сақлаб қолишдан манфаатдор эканлигини таъкидлаган Том Барак, Курдистон минтақавий ҳукуматини чинакам федерал Ироқнинг бир қисми бўлишга қизиқиш билдирмагани учун танқид қилди. Унинг сўзларига кўра, бундай қизиқишнинг йўқлиги Ироққа ташқи аралашув эшигини очиб, унинг узоқ муддатли сиёсий фалаж бўлиб қолишига олиб келган. Шунингдек, у курдлар ўзларини Ироқ фуқароси эканлигини биринчи навбатга қўйиб, курд эканлигини иккинчи ўринга қўйишлари ва буни қабул қилишлари кераклигини билдирди.
Изоҳ:
Яқин Шарқ минтақаси бўйича энг эътиборли саналган америкалик дипломатнинг бу баёнотлари бугунги кунда Американинг манфаатлари минтақада барқарор марказлашган давлатларни вужудга келтиришни талаб қила бошлаганини кўрсатади. Чунки унинг Ироқни парчаш бўйича аввалги тажрибаси муваффақиятсизликка учраб, тартибсизликлар келтириб чиқарди ва Эроннинг Ироққа кенг кўламли аралашувига йўл очди. Бугунги кунда Америка Эроннинг аввалгидек Ироққа таъсир ўтказишини истамаяпти.
Минтақадаги давлатларни бўлмаслик бўйича Американинг бу очиқ сиёсати яҳудий вужудининг бўлиш сиёсатига зиддир. Шунингдек бундан, Американинг Суриядаги курдларни Аҳмад аш-Шара ҳукуматига қўшиб, уларнинг Фурот дарёси шарқидаги ҳудудларда ажралиб чиқишига йўл қўймаганлиги сабабини ҳам англаш мумкин. Шунинг учун, Том Баракнинг баёнотларига кўра, Америка ҳозирги пайтда Яқин Шарқда нисбатан барқарор ва кучли давлатлар бўлишни хоҳлайди. Чунки у Хитойнинг юксалиши каби АҚШни безовта қилаётган Шарқий Осиёдаги муҳимроқ масалаларга эътибор қаратишни кўзламоқда.
Шунингдек, Том Баракнинг сўзларига кўра, Америка Ироқ ва минтақада Эрон таъсирининг кенгайишини истамайди. Буни Трампнинг Ироқ ҳукумати раҳбарлигига Эронга яқин мазҳабпараст шахс Нури ал-Маликининг номзодини рад этиши ҳам тасдиқлаб турибди. Ироқни кучайтириш шуни кўрсатмоқдаки, АҚШ Ироқни бўлмаслик ва қарор қабул қилишни марказлаштиришни хоҳлаяпти, бу эса аста-секин Эрон таъсирини камайтиради ва минтақавий барқарорликни таъминлайди. Чунки ўтмишда минтақавий кескинликнинг кучайишига ва бўлиниш тенденцияларини қўллаб-қувватлашга асосланган сиёсат минтақада ҳукмронлик қилиб, рақобатдош ташқи кучларнинг аралашувига йўл очиб берди ва бу Американинг минтақадаги ягона гегемонга айланишига тўсиқ бўлди.
Американинг Ироқ, Сурия ва Афғонистонда олиб борган аввалги тартибсиз тажрибалари – ўз вакилларининг тан олиши билан – тўлиқ муваффақиятсизликка учради. Унинг янги тажрибалари ҳам асло муваффақиятга эришмайди. Минтақа Исломий Халифалик давлатининг тикланиши билан қайта жонланади, бу эса Американинг Исломий ўлкалардаги аралашувига чек қўйиб, унинг таъсирини бутунлай йўқ қилади.
Аҳмад Ал-Ҳатвоний
