«Африка олдинга» шиори ортидаги ҳақиқат: Қитъада мустамлакачиларнинг ўрин алмашиш жараёни кетмоқда
«Африка олдинга» шиори ортидаги ҳақиқат: Қитъада мустамлакачиларнинг ўрин алмашиш жараёни кетмоқда
Жорий йилнинг май ойида Найроби шаҳри Франция ва Кения президентлари ҳомийлигида ўтган «Африка олдинга» саммитига мезбонлик қилди. Ушбу ялтироқ шиор остида тўпланган ўттизга яқин давлат раҳбарлари, жумладан, Миср ва Чад президентлари иштирокида қитъа устидан халқаро назорат ўрнатишнинг янги режалари тузилди. Инглиз тилли муҳитда ташкил этилган мазкур анжуман суверенитет сари ташланган қадам эмас, балки мустамлакачи кучларнинг ўрин алмашиш жараёнидир. Унда Франциянинг заифлашиб бораётган мавқеини сақлаб қолиш уринишлари Американинг тизимли ҳужуми билан тўқнаш келди. Вашингтон эски мустамлакачилик ўрнига ўз «юмшоқ кучи»ни ўрнатишга интилмоқда. Париж Ғарбий Африканинг «олдинги эшиги»дан қувилгани ҳолда, қитъанинг шарқий «дарчалари»дан киришга уринмоқда. Бундай вазиятда ҳақиқий озодлик фақат бир йўл билан — халқларнинг ҳам янги, ҳам эски мустамлакачиларни ҳайдаб чиқариши ҳамда уларга хизмат қилаётган малай режимларни ағдариши орқали амалга ошади.
Саҳел минтақаси ва Марказий Африкада француз мустамлакачилик тизимининг тарихий таназзули Париж учун кучли зарба бўлди. Халқ ғазаби остида француз ҳарбий базалари ва дипломатлари қитъани тарк этишга мажбурланди. Бироқ Елисей саройи таслим бўлиш ниятида эмас. «Энг яхши ҳимоя — бу ҳужум» тамойилига таянган Франция сиёсий элитаси инглиз тилли ҳудудлардан янги таянч нуқталарини қидиришга киришди. «Барқарор ва истиқболли» давлатлар билан инвестицион, рақамли ва экологик ҳамкорлик ниқоби остида алоқа ўрнатиш — мағлубиятдан қочишнинг янги усулидир. Бу замонавий шакллар ортида аслида ўша эски назорат ва сиёсий қарорларни бошқариш истаги яширинган.
Франциянинг чекиниши кутилмаганда юз бергани йўқ; бу жараённи Америка ўз манфаатлари йўлида тезлаштирди ва бўшаган ўринни эгаллашга киришди. Вашингтон Африкада европаликларнинг содиқ иттифоқчиси эмас, балки мутлақ гегемонликка интилаётган куч сифатида намоён бўлмоқда. У Парижнинг ожизлиги ва халқлардаги антифранцуз кайфиятидан усталик билан фойдаланяпти. Америка Африка элиталарига «терроризмга қарши кураш», «рақамли тараққиёт» ва «қарзлар» кўринишидаги шерикликни таклиф қилмоқда. Аслида эса, бу замонавий капиталистик воситалар ёрдамида қитъани Атлантика назоратида сақлаб қолиш ва уни Хитой ҳамда Россия рақобатидан ҳимоя қилишга қаратилган «юмшоқ мустамлакачилик»дир.
Халқаро талаш ва мустамлакачиларнинг ўзаро ўйинлари Африка халқларини аччиқ ҳақиқат билан юзма-юз қилмоқда: бир мустамлакачини бошқасига алмаштириш — бу олдиндан бой берилган қимордир. Бундай йўл фақат қарамликни узайтиради ва миллий бойликларнинг талон-торож қилинишига хизмат қилади. Ҳақиқий суверенитетга Ғарб пойтахтларидаги «хўжайинлар»ни алмаштириш билан эришилмайди. Озодлик қитъа ичкарисида — ҳарбий, иқтисодий ва маданий мустамлакачиликнинг барча кўринишларини рад этувчи халқ онгида бошланади. Бу онг, энг аввало, хорижий кучлар манфаатини ҳимоя қилиш эвазига ҳокимиятда қолаётган малай режимларнинг моҳиятини очиб беради. Демак, ушбу ёлланма режимларни ағдариш ва капиталистик тизим устунларини йўқ қилиш озодлик йўлидаги илк ва ҳал қилувчи қадамдир.
Мазкур геосиёсий курашда қитъанинг цивилизацион ўзлиги ҳал қилувчи омилга айланмоқда. Африка аҳолисининг ярмидан кўпини ташкил этувчи мусулмонлар энг фаол ва қудратли қатламдир. Уларнинг таъсири шимолий қирғоқлардан тортиб қитъанинг марказигача ёйилган. Қарамлик ва мустамлакачиликни инкор этувчи ушбу улкан куч — капиталистик талон-торож режаларини парчалаб ташлайдиган мустаҳкам қоядир. Халқаро кучлар таъсиридан холи бўлган, мукаммал сиёсий-иқтисодий тизимни таклиф этувчи Ислом лойиҳаси атрофида бирлашиш — Африкани халқаро бўҳронлардан қутқаришнинг ягона кафолатидир.
Ҳизб ут-Таҳрир томонидан илгари сурилаётган Рошид Халифалик лойиҳаси глобал капитализмга муқобил сифатида туб ўзгаришларни таклиф этади. Бу тизим халқаро молиявий ташкилотларга қарамликни тугатади. Мустамлакачилик қуроли бўлган франк, евро ва доллар ўрнига инфляциядан холи бўлган олтин ва кумуш стандартини жорий қилади. Нефть, газ ва уран каби стратегик ресурслар трансмиллий компаниялар қўлидан олиниб, бутун халқ манфаатига хизмат қилувчи умумий мулкка айлантирилади. Судхўрлик ва адолатсиз солиқларга чек қўйилади. Оғир ва ҳарбий саноатни ривожлантириш орқали Ғарбга қарамликка барҳам берилади, қишлоқ хўжалигида эса тўлиқ ўзини-ўзи таъминлаш тизими яратилади.
Мазкур буюк лойиҳа йўлидаги асосий тўсиқ — малай режимлар ва халқаро мустамлакачилик тизимидир. Ушбу деворни фақат онгли халқ ҳаракати ва армия сафидаги иймонли кучларнинг кўмаги билангина парчалаш мумкин. Ана шундагина Африкада ҳам эски, ҳам янги мустамлакачилар илдизи билан қуритилади. Қитъа ўнлаб йиллик қарамликдан қутулиб, Ислом адолати соясидаги хавфсизлик ва фаровонликка қайтади. Қора қитъа Париж ва Лондоннинг жиноятлари ва адоқсиз тамагирлигидан, Вашингтоннинг қуллигидан халос бўлиб, ўз бойликлари ва мустаҳкам ақидасига таянган ҳолда дунёда ўзига муносиб бўлган юксак мавқени эгаллайди.
Муаллиф: Саид Фазл
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Миср вилоятидаги матбуот бўлими аъзоси
Роя газетасининг 2026 йил 20 май, чоршанба кунги 600-сонидан
