Йемендеги акыркы согуштук окуялардын өнүгүшүнө сереп

Йемендеги акыркы согуштук окуялардын өнүгүшүнө сереп

10-сентябрда Йемендин Батыш жээгиндеги салгылашуулардын чаңы басылып, режим күчтөрүнүн чоң жеңилүүсү менен аяктады. Атап айтканда, Тарик Мухаммад Абдуллах Салих жетектеген «Улуттук каршылык көрсөтүү күчтөрү» хусийлердин алдында Моха шаарынан түштүккө чегинип кетишти.

Тарик Салихтин Аден тарапка жасаган кайрылуулары да эч кандай пайда берген жок. 4-сентябрь, жума күнү Тарик Салих бир тараптан, ал эми премьер-министр Шая аз-Зиндани жана сегиз мүчөдөн турган Президенттик кеңештин төрагасы Рашад аль-Алими экинчи тараптан болуп, эки өзүнчө түз байланыш өткөрүшкөн эле. Буга 3-сентябрь, бейшемби күнү хусийлердин анын күчтөрүнө ондогон баллистикалык ракеталар жана учкучсуз учуучу аппараттар менен күтүүсүз сокку уруусу себеп болгон. Бул соккулар Таиз облусунун батышындагы аль-Кадха, Макбана, аль-Барха жана аль-Вазия фронтторунда хусийлер менен Тарик Салихтин күчтөрүнүн ортосундагы кагылышуулар менен бир убакта болгон.

Хусийлер Моха шаарын Таизден обочолонтууну көздөшкөн. Чабуулду биринчи баштаган алардын күчтөрү Йемен өкмөтүнө караштуу Тариктин күчтөрүндө башаламандык жана туруксуздук өкүм сүрүп турган шартта бир нече жерде алдыга жылууга жетишкен. Тариктин күчтөрү саны жана курал-жарагы жагынан хусийлерден артык болгонуна карабастан, ушундай абалга туш болгон. Кийин алар согуш талаасында жоготкон позицияларын кайра кайтарып алууга жетишкен. Муну мурдагы жергиликтүү башкаруу министри Абдурракиб Фатх да айрым позициялар бир нече саатка колдон чыгып кеткенин айтып билдирген.

Бул эки салгылаштын жыйынтыгында 4-сентябрь, жума күнү «Ал-Амалик» күчтөрү менен «Диръ аль-Ватан» күчтөрүнөн турган аскерий кошумча күчтөр төртүнчү аскерий аймактын командачысы Хамди Шукринин коштоосунда батыш жээктеги жана Таиз облусунун батышындагы аймактарга жеткени жарыяланды. Бул салгылаштардын натыйжасы эмне болду жана кандай болду?

Хусийлер аль-Вазия, аль-Барха, Макбана, аль-Кадха жана Халид лагерин тездик менен көзөмөлгө алышты. Бул өкмөттүк күчтөрдү түзгөн Улуттук каршылык көрсөтүү күчтөрү, «Ал-Амалик» жана «Диръ аль-Ватан» күчтөрү чегинип жаткан шартта болду. Натыйжада алар Моха шаарын курчоого алып, аны Таизден обочолонтушту. Ошентип, шаар түндүк жана түштүк тараптан “кычкачтын” ортосунда калды. Андан соң калган окуялар коңшу Хайс жана аль-Хаухадагы чыккынчылыктарга, ошондой эле Тарик Салихтин күчтөрүнүн катарындагы киши өлтүрүүлөргө өттү. Буга баллистикалык ракеталар жана учкучсуз учуучу аппараттар менен жасалган так жана багытталган чабуулдардын натыйжасында тийген оор сокку да кошулду. Тарик Салих бул соккунун анын күчтөрүнө тийгизген таасирин четке какканы менен, бул ага жардам берген жок.

3-сентябрь, бейшемби күнү эртең менен Тарик Салих өз күчтөрүнө позицияларынан Зу Баб тарапка чегинүү тууралуу күтүүсүз буйрук берүүдөн башка арга таба алган жок жана артында калган аймактарды хусийлерге таштап кетти. Ошентип, хусийлер Мохага киришти. Шаарда, а түгүл Саудия авиациясы тарабынан да, сөз кылууга арзый турган эч кандай каршылык болбогон шартта Моха аларга алтын табакка салынып берилгендей болду.

Хусийлер батыш жээктеги жеңишти өздөрү жараткандай көрсөтүүнү каалашууда. Мухаммад Али аль-Хуси мындай деди: “Сананын саясий жана аскерий позициясын түшүндүрүүнүн алкагында Сана жүргүзүп жаткан салгылашуу жөн жерден эмес, тескерисинче, негизги талаптарды ишке ашыруу үчүн басым көрсөтүүнүн алкагында жүрүп жатат” деп баса белгиледи. Бул талаптарга финансылык жана аскерий блокаданы алып салуу, аба жана деңиз блокадасын токтотуу, ошондой эле Йеменге каршы аскерий операцияларды толугу менен токтотуу кирет». («Ас-Саура» гезити, 10.09.2026). Абдуль-Азиз бин Хабтур да ушундай кылды.

Эми кезек Мариб менен Таиздин калган бөлүктөрүнө келип, хусийлер Йемендин түндүк бөлүгүнүн бүтүндөй аймагын көзөмөлгө алуу менен муну жыйынтыктайбы?!

Өткөн 11-июнда мурдагы жергиликтүү башкаруу министри Абдурракиб Фатх бизге жеткиргендей, аль-Алиминин БУУнун атайын өкүлү Грундберг менен жолугушуусунда айткан: «Тынчтык хусийлер менен бийликти бөлүшүүдөн эмес, мамлекетти кайра калыбына келтирүүдөн башталат» деген жалындуу билдирүүсү анын каршылыгын билдирүү эмес, тескерисинче, Йемен элинин көзүнө күл чачуу болуп жүрбөсүн?! Мунун максаты аларга Йеменди хусийлер менен бөлүшүүгө макул болууну билдирүү, аларды буга көндүрүү жана муну кабыл алууга даярдоо эмеспи?!

Кечээ гана 2017-жылы түзүлгөн Улуттук каршылык көрсөтүү күчтөрү Ходейда шаарынын дарбазасына чейин жетип турган. Аларды ал жерден 2018-жылдын декабрындагы Стокгольм келишими гана артка кайтарган. Ошондо гуманитардык маселе көтөрүлүп, БУУда Аден өкмөтүнө каршы чечим кабыл алуу коркунучу да колдонулган.

Ал эми бүгүн Моха хусийлерге өткөрүлүп берилүүдө. Ошентип, Сана тарапка илгерилеп бараткан күчтөргө сокку урулуп, аларды кайра артка кайтаруу сценарийи жана аскерий позициялар менен шаарларды кайрадан өткөрүп берүү сценарийи кайталанууда.

Сана менен Эр-Рияддын мамилесине келсек, хусийлердин Саудиянын деңиздеги жана кургактагы аскерий жана экономикалык объектилерине сокку уруусуна түрткү болгон нерсе — өткөн июль айында «Махан» учагынын конуусуна жол бербөө үчүн Сана аэропортунун учуп-конуу тилкесине Саудиянын сокку уруусу болду. Мындан тышкары, Саудия согушка байланыштуу маселелерди жөнгө салууну баштоону, кызматкерлердин айлыктарын төлөөнү жана Йеменди кайра курууга каралган каражаттарды берүүнү создуруп, кечеңдетип келди.

БУУнун Йемендеги саясий ролу согуш жүрүп жаткан жылдар бою ачык көрүнүп келди. Ал сүйлөшүүлөр маселесин өз колунда кармап, аны каалагандай багыттап келет. БУУнун Йемен боюнча атайын өкүлү Ханс Грундберг 10-сентябрь, жума күнү Коопсуздук Кеңешинде сүйлөп, мындай деди: «Йемендин талаптарын сүйлөшүүлөр аркылуу чечүүгө болот. Бул чыңалуу күчөгөнгө чейин мүмкүн болгон альтернатива катары бир катар сунуштар берилген. Мен мындан ары да Йемен өкмөтү жана Ансаруллах менен алдыга жылуунун мүмкүн болгон жолдорун аныктоо үчүн байланышымды улантам. Чыңалуу жолунан чыгуу үчүн варианттар ачык бойдон калышы керек. Бул абалды ооздуктоо үчүн катышуусу зарыл болгон аймактык тараптар менен тыгыз өнөктөштүктө иштейм».

Ал дагы: «Ал эми акырында эмне тууралуу сүйлөшүүлөр жүргүзүлүп, эмнеге макулдашыла турганы йемендиктердин өздөрүнө гана тиешелүү», — деп кошумчалады. Андан соң: «Көп жылдардан бери менин кеңсем ар түрдүү көз караштагы йемендиктер менен кеңешип келет», — деди.

Мындан тышкары, БУУ экономикалык жактан да роль ойноп, 2015–2024-жылдар аралыгында 33 миллиард доллар бөлгөн. Анда ыйман ээлери өз өлкөсү жана анын байлыктары үчүн жүрүп жаткан эл аралык күрөштүн шартында ооздорун ачып, карап эле тура беришеби?!

Экинчи рошид Халифалык мамлекетин тикелөө үчүн Хизб ут-Тахрир менен бирге аракет кылуу эми ачык-айкын фарз жана качып кутулгус иш болуп калды. Пайгамбар ﷺ айтты:

«ثُمَّ تَكُونُ خِلَافَةً عَلَى مِنْهَاجِ النُّبُوَّةِ»

«Андан кийин пайгамбарлык минхажы негизиндеги Халифалык болот».

Роя гезити

Шафик Хамис