Қирғизистондан Хитойга ўтган 78 тонна олтиннинг эгаси ким?

Қирғизистондан Хитойга ўтган 78 тонна олтиннинг эгаси ким?

Хитойнинг расмий маълумотларига кўра, 2024–2025 йилларда Қирғизистондан Хитойга умумий ҳисобда 78 тоннага яқин олтин олиб кирилган. Унинг қиймати тахминан 7,6 миллиард долларни ташкил этади. Бироқ Қирғизистон Республикасининг Миллий статистика қўмитаси айнан ўша даврда Хитойга дэярли олтин экспорт қилинмаганлигини билдирди. Қўмитасининг маълумотларига кўра, 2025 йилда бор-йўғи 200 грамм олтин жўнатилган бўлса, 2024 йилда асосий олтин захиралари Швейцария, Британия ва бошқа давлатларга сотилган.

Қирғизистон Божхона хизмати бу фарқни Хитойдаги «божхона назорати остидаги махсус ҳудуд орқали савдо» режими билан изоҳлашга уринаётгандек гўё. Қирғиз томонининг таъкидлашича, 2024 йилдаги Хитой билан божхона музокараларида бу олтинни «учинчи мамлакатлар» жўнатгани айтилган.

Бироқ асосий савол ҳамон жавобсиз қолмоқда: агар олтин Қирғизистон орқали ўтган бўлса, унда неча асрлик бойлигимиз нима сабабдан мамлакат статистикасида қайд этилмаган? Шунингдек, мазкур олтин қайси давлатга тегишли экани ва Қирғизистон ҳудудидан қайси йўналиш орқали олиб ўтилгани нима учун сир сақланмоқда.

Агар бошқа давлатнинг олтини транзит қилинган бўлса, расмий ҳукумат унинг қайси мамлакатдан ва қанча ҳажмда олиб ўтилганини аниқ ҳужжатлар асосида очиқлаши керак эди. Шунинг учун қирғиз эли омма халқнинг мулки бўлган олтин ва бошқа конлардан олинаётган даромадлар ҳақида ҳисоб-китоб берилишини ҳамда уларнинг халқ манфаатлари йўлида ишлатиш таъминланиши талаб қилиши лозим.