Қирғизистон фуқаролари банклардан қарийб 393 миллиард сом қарздор
Қирғизистон фуқаролари банклардан қарийб 393 миллиард сом қарздор
2026 йил июнь ойининг охирига келиб, Қирғизистон тижорат банкларининг кредит портфели 602 миллиард сомга етди. Бу сумма қарз олувчиларнинг банклар олдидаги тўланмаган умумий қарзини ташкил этади.
Кредитларнинг асосий қисми жисмоний шахсларга тўғри келади. Давлат фуқаролари банкдан 392,8 миллиард сом қарздор. Бу эса кредит портфелининг 65,3 фоизини ташкил этади. Кредитларнинг учдан бир қисми шахсий истеъмол учун олинган.
Изоҳ:
Мамлакатда судхўрлик (фоизли қарзлар) борасида янгидан-янги рекорд көрсткичлар қайд этилмоқда. Чунки олдинлари одамлар бирор тадбиркорлик ёки шунга ўхшаш мақсадлар учун кредит олган бўлса, бугунги кунда кундалик эҳтиёжлар учун ҳам кредит олинмоқда. Хабарда кўрсатилганидек, кундалик истеъмол маҳсулотлари учун олинган бундай кредитлар умумий кредит кўрсаткичининг 65,3 фоизига етди.
Бу жамиятнинг аҳволи ниҳоятда хавфли эканидан дарак беради. Негаки, кредит олган инсон уни ёпиш учун тинимсиз ишлашга мажбур бўлади. Бундай киши ўз атрофида содир бўлаётган воқеаларга эътибор бермай, фақатгина оиласининг тирикчилиги ҳақида ўйлайди, ҳатто нима тўғрию нима нотўғри, нима яхшию, нима ёмон, булар ҳақида фикр юритмай қўяди. Бундан ташқари, унинг доимий стресс ҳолатида бўлиши яқинлари ва бошқа инсонлар билан муносабатларининг бузилишига олиб келади.
Мана шу тариқа, капитализм иқтисодиётининг негизи бўлган кредит сиёсати одамларни кишансиз қулга айлантирди. Судхўрлик инсонларнинг майда-чуйда эҳтиёжларигача кириб бормоқда. Демак, судхўрлар одамларнинг ҳар бир ишлатган тийинидан «пул ясамоқда». Табиийки, уларнинг даромадлари ошиб боряпти. Аниқроқ айтганда, 2026 йилнинг олти ойида молия секторининг соф фойдаси 22,6 миллиард сомга етди. Улар даромадларини янада кўпайтириш учун мусулмонларни «Исломий молиялаштириш» деган ёлғон даъволар билан алдамоқда. Ҳатто давлат ҳам судхўрликка асосланган бу сиёсатни кучайтирмоқда, баъзи моллоларимиз ҳам бунга йўл очиб беришга мажбур бўлмоқда. Аслини олганда, уларнинг «исломий молиялаштириш» даъволари Ислом шартларига умуман тўғри келмайдиган кўзбўямачиликдан бошқа нарса эмас.
Исломда судхўрлик қатъиян ҳаром қилинган. Бу динимизда очиқ-ойдин тақиқланган амаллардан биридир.
Аллоҳ Таоло айтади:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَذَرُوا مَا بَقِيَ مِنَ الرِّبَا إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ
«Эй мўминлар, Аллоҳдан қўрқингиз ва агар чиндан мўмин бўлсангизлар, судхўрлик сарқитларини тарк қилингиз». (Бақара сураси, 278-оят)
«Саҳиҳи Муслим»да Жобир ибн Абдуллоҳдан ﷺдан шундай ривоят қилинади:
«لَعَنَ رَسُولُ اللهِ ﷺ آكِلَ الرِّبَا وَمَؤْكَلَهُ وَكَاتِبَهُ وَشَاهِدَهُ»
«Росулуллоҳ ﷺ рибо еювчини ҳам, унга вакил бўлувчини ҳам, уни ёзиб, унга гувоҳ бўлганни ҳам лаънатладилар».
Кўриниб турибдики, Ислом судхўрликдан қатъий кайтарган. Мусулмон киши ундан йироқ бўлиши лозим. Чунки бу энг катта гуноҳлардан биридир.
Исломнинг ўзига хос мустақил иқтисодий низоми бор. Унда судхўрларга ҳеч қандай ўрин йўқ. Бошқача айтганда, одамларнинг устидан бирор меҳнат қилмасдан, ҳеч қандай зарар кўрмасдан пул топишга йўл қўйилмайди. Ислом тадбиркорларга инон, музораба, вужуҳ, муфаваза каби ҳалол шартномаларни таклиф қилади. Бу қоидалар капитализмда бўлганидек инсонларнинг эксплуатация қилинишига йўл қўймайди.
Деҳқонларга келсак, ерни обод қилиб фойда топишлари учун уларга Байт ул-молдан маблағ ажратилади. Агар инсон кийим-кечак, озиқ-овқат ёки бошпанага муҳтож бўлиб қийналаётган бўлса, бу асосий эҳтиёж бўлгани сабабли давлат уни молиялаштиришни ўз зиммасига олади. Бироқ бу айтилганлар Ислом тўлиқ татбиқ қилинган жамиятга, аниқроғи Ислом давлатига тегишлидир. Бундай фаровон ҳаёт барпо этилиши учун жамиятда Ислом тўлақонли татбиқ қилиниши зарур. Шунинг учун ҳам халқни эзаётган капитализмдан воз кечиб, унинг ўрнига Ислом тузумини тиклаш ҳар-бир мўмин мусулмонга вожибдир.
Ҳарун Абдулҳақ
