«Единая Россия» партиясининг миллатчилик йўналиши

«Единая Россия» партиясининг миллатчилик йўналиши

«Единая Россия» партияси яқинда ўтган йиғилишда миграция сиёсатининг янги йўналишларини белгилаб берди. Марказий Осиёдан келган мигрантларнинг ҳуқуқбузарликларига нисбатан «ноль толерантлик» принципини жорий этиш, миграция назоратининг ягона тизимини вужудга келтириш, чет элликларга нисбатан рақамли идентификацияни кучайтириш, минтақаларнинг эҳтиёжидан келиб чиққан ҳолда ишчи кучини уюшган тарзда жалб қилиш ушбу янги йўналишлар жумласига киради. Шунингдек, Россиянинг «қонунлари ва анъанавий қадриятларини ҳурмат қилмайдиган» шахсларни мамлакатдан чиқариб юбориш ҳамда уларнинг қайтиб киришини тақиқлаш таклиф қилинди.

Кўпчилик бу чораларни миграция сиёсатининг навбатдаги кескинлашуви сифатида баҳоламоқда. Бироқ Россияда миграцияни назорат қилиш учун зарур бўлган механизмлар шундоқ ҳам етарли: реестрлар, биометрик маълумотлар, рақамли ҳисобга олиш тизимлари, депортация, мамлакатга киришни тақиқлаш ва бошқа маъмурий рычаглар мавжуд.

Бундай шароитда «нима учун Москва маъмурияти мигрантларни ўта хавфли қатлам сифатида кўрсатадиган сиёсий риторикани қайта-қайта кучайтирмоқда?» деган савол туғилади.

Бунга жавобан «мигрантларнинг ҳар қандай ҳуқуқбузарликларига нисбатан ноль толерантлик» деган жумла кўп нарсани англатиши мумкин. Агар гап чиндан ҳам ҳуқуқ-тартиботни таъминлаш ҳақида бораётган бўлса, унда бу тамойил ҳаммага бир хилда қўлланиши керак бўлади: фуқаролигидан қатъи назар, ҳар бир ҳуқуқбузарликка нисбатан ноль толерантлик кўрсатилиши лозим.

Аммо таклиф қилинаётган мазкур формулага кўра, фақат «мигрантлар» асосий айбдор сифатида кўрсатилмоқда.

Демак, масала фақат ҳуқуқий чекловлар билангина чекланиб қолмасдан, балки ижтимоий тўсиқларни ҳам юзага келтирмоқда. Бунда инсоннинг касб-ҳунари ёки қобилияти эмас, балки унинг келиб чиқиши, маданий ўзига хослиги, дини, тили, турмуш тарзи ва «анъанавий қадриятлар» деб аталадиган ноаниқ мезонларга қай даражада мос келиши тобора муҳимроқ аҳамият касб этиб бормоқда.

Шу билан бирга, Россия иқтисодиёти чет эллик ишчи кучига муҳтожлигини очиқ тан олмоқда. Москва чет элдан меҳнат ресурсларини жалб қилишдан манфаатдор, бироқ айни пайтда миграцияни тобора қатъий назорат қилинадиган тизимга айлантиришга интилмоқда. Бошқача айтганда, мигрант мамлакатга фақат ишчи кучи сифатида керак бўлган пайтдагина келиши, керакли жойда ишлаши, идентификациядан ўтиши ва доимо назорат остида бўлиши шарт.

Демак, Россия мигрантлардан воз кечаётгани йўқ, чунки уларга муҳтож. Россия шунчаки уларнинг мақомини ўзгартирмоқчи холос. Бошқача айтганда, ишлаш учун келган инсон аста-секин қатъий назорат қилиниши лозим бўлган оддий меҳнат ресурсига айланиб бормоқда.

Мана шу ерда Россиянинг Марказий Осиё давлатлари билан бўлган «дўстлик» ва «стратегик ҳамкорлик» ҳақидаги риторикасига нисбатан жиддий савол туғилади.

Москва Қирғизистон, Ўзбекистон, Тожикистон ва минтақадаги бошқа давлатларга нисбатан дўстлик, тарихий яқинлик ва стратегик ҳамкорлик ҳақида тинимсиз гапириб келади. Бироқ Россияга тирикчилик илинжида борган айнан шу ўлкаларнинг фуқаролари тобора кучайиб бораётган назорат ва жамоатчиликнинг гумонсирашларига дуч келмоқда.

Агар давлатлар чиндан ҳам ҳамкор бўлса, у ҳолда нега ҳамкор давлатларнинг фуқароси Россияда ўзини ҳамкор сифатида эмас, балки назорат объекти сифатида ҳис қилмоқда?

Бу ерда миграция сиёсати нафақат маъмурий, балки сиёсий вазифани ҳам бажармоқда. Мигрант – давлатнинг кучини кўрсатиш учун энг қулай объект ҳисобланади. У дарҳол кўзга ташланади, юридик жиҳатдан заиф, сиёсий вакиллиги деярли йўқ ва давлатнинг ҳаракатларига тўлақонли жавоб қайтариш имкониятига эга эмас. Жамият онггида мигрантларни жиноятчилик, қонунбузарлик, маданият ва анъанавий турмуш тарзига таҳдид солувчи ҳодисалар билан боғлаб кўрсатиш ҳам жуда осон.

Шунинг учун ҳам «ноль толерантлик» сиёсати ижтимоий тарангликни назорат қилиш вазифасини ўтамоқда. Бу ерда албатта қандайдир яширин ягона режа бор, деб айтиш шарт эмас. Ҳақиқий муаммолар мураккаб бўлиб, уларни ҳал этиш тезкор натижа бермаган пайтда, давлат учун ўз кучини кўрсата оладиган аниқ бир «душман»ни топиш энг осон ва қулай йўл бўлиб қолади.

Бироқ бу масаланинг айниқса Украинада уруш давом этаётган бир вақтда кўтарилаётгани кишини ташвишга солади. Узоққа чўзилган тўқнашув ҳамиша жамиятни сафарбарлик (мобилизация) ҳолатида ушлаб туришни талаб этади. Аниқроғи, “атроф-муҳит хавф-хатарга тўла, мамлакат душманлар қуршовида қолмоқда, жамият жипслашиши керак, ҳокимият эса назоратни янада кучайтириши шарт”, деган тушунча шакллантирилади.

Айнан шу сабабга кўра «Единая Россия» партиясининг бугунги йўналишини миграция сиёсатини ислоҳ қилишга қаратилган оддий бир ҳаракат сифатида баҳолаб бўлмайди. Бу – Россия раҳбариятининг тажовузкор муносабати қанчалик чуқур эканини кўрсатиб турувчи ҳолатдир. Чунки гап қонун олдида ҳамма тенг бўлган жамият ҳақида эмас, балки одамларнинг жамиятдаги мақомига, уларга бўлган ишонч даражасига, фойдалилигига, келиб чиқишига ва маданий жиҳатдан «тўғри келиб-келмаслигига» мос бўлган тизимнинг шаклланиши ҳақида бормоқда.

Марказий Осиё учун Кремль билан бўлган бундай «дўстона муносабатлар»нинг оқибатлари келажакда ўта жиддий бўлиши мумкин. Москва дўстлик, ЕОИИ, умумий меҳнат бозори ва тарихий яқинлик ҳақида тинимсиз гапираверади. Бироқ оддий инсоннинг Россияга бўлган муносабати дипломатик баёнотлар асосида эмас, балки Россия чегарасидан ўтгач, миграция марказларида, иш жойида ва кундалик турмушдаги муносабатлардан келиб чиқиб шаклланади.

Эҳтимол, одамларни белгиланган қоидаларга риоя қилишга мажбурлаш мумкиндир. Лекин уларни дўстликни ҳис қилишга мажбурлаб бўлмайди.

Агар Россия қўшни давлатларга ўзаро ҳамкорлик ҳақида гапира туриб, айни пайтда уларнинг фуқароларига кундалик ҳаётда ишончсизлик билан муносабатда бўлишни давом эттираверса, унда Марказий Осиёнинг Россиядан узоқлашиши учун четдан туриб бирор нарса уюштиришнинг ҳам кераги қолмайди. Россия бу жарликни ўз қўли билан кавлаб қўяди.

Аллоҳ таоло Қуръони Каимда шундай марҳамат қилади:

لَّا يَتَّخِذِ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ ٱلۡكَٰفِرِينَ أَوۡلِيَآءَ مِن دُونِ ٱلۡمُؤۡمِنِينَۖ وَمَن يَفۡعَلۡ ذَٰلِكَ فَلَيۡسَ مِنَ ٱللَّهِ فِي شَيۡءٍ

«Мўминлар мўминларни қўйиб, кофирларни дўст тутмасинлар! Ким шундай қилса, бас, Аллоҳга ҳеч нарсада эмас (яъни Аллоҳга бегонадир)». (Оли Имрон сураси, 28-оят).

Ҳужжат Жамиа