Трампнинг Эрон билан келишувга эришганини эълон қилиши – Америка ожизлигининг исботидир
Трампнинг Эрон билан келишувга эришганини эълон қилиши – Америка ожизлигининг исботидир
Американинг “Axios“ веб-сайти тарқатган маълумотларга кўра, АҚШ ва Эрон ўзаро англашув меморандумини имзолашди. Мазкур ҳужжат «Ливанни ҳам қўшган ҳолда, барча фронтларда ҳарбий ҳаракатларни дарҳол ва бутунлай тўхтатиш», каби муҳим бандни ўз ичига олади.
Меморандумда Ҳурмуз бўғозини зудлик билан қайта очиш ва ундан ўтиш учун ҳеч қандай тўловлар жорий этмаслик кўзда тутилган. Бунинг эвазига Эронга нисбатан қўлланилган Америка санкциялари босқичма-босқич юмшатилади ва нефть экспортини қайта тиклаш имконини берувчи 60 кунлик вақтинчалик имтиёзлар берилади. Эронга нисбатан санкцияларнинг юмшатилиши унинг келишувда кўрсатилган мажбуриятларни қай даражада бажаришига боғлиқ бўлади.
Шунингдек, меморандум Эроннинг бойитилган уран захиралари масаласини тартибга солиш бўйича умумий асосларни ҳам ўз ичига олади. Бироқ ядровий дастурга алоқадор ҳар қандай амалий қадамлар бундан ҳам кенгроқ ва батафсилроқ бўлган иккинчи шартнома имзоланганидан кейингина амалга оширилади.
Ўз навбатида, Эрон ушбу англашув меморандумига мувофиқ, Ҳурмуз бўғози устидан ўз суверенитетидан воз кечмаслигини алоҳида таъкидлади. Эроннинг “IRNA“ агентлиги: «Эрон мазкур матнда бўғозни бошқариш ҳуқуқидан воз кечиш ёки Америка ва яҳудий вужудининг Эронга қарши ҳарбий тажовузидан олдинги ҳолатга қайтиш борасида ҳеч қандай мажбуриятни ўз зиммасига олмайди», – деб баёнот берди.
“Axios“нинг хабар қилишича, Трампнинг ушбу келишувга эришилганини эълон қилиши Нетаняху ҳукумати учун кутилмаган ҳол бўлди. Чунки сўнгги кунларда у музокаралар тафсилотларидан бутунлай бехабар қолган ва жараённинг бориши ҳақида маълумот олиш илинжида Трамп маъмуриятига яқин бўлган ҳамкорлари билан боғланишга мажбур бўлган.
Маълумотларга кўра, яқин кунларда АҚШ президентининг ўринбосари Жей Ди Вэнс келишувни имзолаш маросимида иштирок этиш учун Женевага ташриф буюриши кутилмоқда.
Изоҳ:
АҚШ президенти Доналд Трампнинг Эрон билан келишувга эришилганини эълон қилиши – сўнгги кунларда Эронга қарши сунъий равишда уюштирилган ҳарбий таранглик тўлқинидан сўнг содир бўлди. Бундан кўзланган асосий мақсад – гўёки келишувга босим ўтказиш билан эришилганини, урушдаги мақсадлар тўлиқ амалга ошганини ва бу шартнома Америка учун улкан зафар бўлганини кўрсатиш эди. Шунингдек, у ушбу битимни 2015 йилда Обама Эрон билан тузган ва Трампнинг ўзи уни 2019 йилда бекор қилган келишувдан анча афзалроқ эканига ҳаммани ишонтиришга уринди. Бироқ, бир неча кундан кейин имзоланиши кутилаётган меморандум матнини синчиклаб ўрганган ҳар қандай киши, бу ҳужжат аслида мукаммал бир шартнома эмаслигини англаб етади. Бу шунчаки умумий асослардан иборат бўлиб, уни тўлақонли ва ҳар томонлама келишувга айлантириш учун ҳали олдинда оғир ва батафсил музокаралар талаб этилади.
Меморандум бандларига диққат билан назар ташлаган одам, Америка уруш орқали кўзлаган мақсадларининг бирортасига ҳам эриша олмаганини пайқайди. Чунки Эрон ўз талабларининг ҳеч биридан воз кечгани йўқ. Америка эса ўзи қатъий талаб қилиб келган бирор-бир банд бўйича Эронни тиз чўктира олмади. Эрон Америка жар солаётгандек таслим бўлгани йўқ, у ердаги мавжуд режим ўзгармади, бойитилган уранни Америкага топширишга рози бўлмади, Ҳурмуз бўғозини бошқаришдаги мавқеидан воз кечмади, Ливан, Ироқ ва Ямандаги шериклари ҳамда иттифоқчилари билан алоқаларни узмади, шунингдек, ўзининг ракета арсеналини муҳокама қилишга ёки шу бўйича музокара олиб боришга умуман розилик бермади. Бошқача айтганда, ушбу меморандумга кўра, Эрон Америка ундан талаб қилган нарсаларнинг бирортасидан ҳам воз кечмади. Натижада, Америка ушбу меморандумда ўзининг кун тартибидаги бирорта ҳам масалани Эронга мажбурлаб ўтказа олмаган, ожиз аҳволдаги буюк давлат сифатида намоён бўлди. Аксинча, у Эроннинг аксарият талабларини қабул қилишга мажбур бўлди. Бу эса Американинг халқаро майдондаги мавқеига стратегик жиҳатдан жиддий путур еганидан яққол далолат беради.
Яҳудий вужуди эса Америка билан маслаҳатлашув жараёнларидан бутунлай четда қолиб, сиёсий жиҳатдан яккалаб қўйилган тарафга айланди. Эронга қарши уюштирилган ҳужумлар у ердаги режимни ўзгартира олмаганидан кейин, яҳудий вужуди ўз таъсир ричагларининг катта қисмини йўқотгани аён бўлди. Оқибатда, Америка уни музокараларга жалб қилишга, ҳатто жараён тафсилотлари билан таништиришга ҳам эҳтиёж сезмай қўйди. Шароит шу даражага етдики, яҳудий вужуди Оқ уй билан алоқаси бор яқин шахслар орқали Америка ва Эрон музокараларига оид маълумотларни гўёки писиб, яширинча тўплашга мажбур бўлди.
Бу уруш Американинг сиёсий ва ҳарбий қудратидаги ожизликни фош қилди. Агар ўртача имкониятга эга давлатларда етарлича ирода ва қатъият топилса, улар ўзларидаги чекланган куч билан ҳам Америкага қарши тура олиши, унинг буйруқларини рад эта олиши, ҳатто унга қарши чиқиб, унинг манфаатларига зарба бера олиши ўз исботини топди. Шунингдек, бундай давлатлар ташқи сиёсатда ҳақиқий мустақиллик йўлига кириб, ўзларининг манфаатларини Американинг ҳукмронлиги ва зўравонлик сиёсати таъсиридан олиб чиқиш имкониятига эга эканликлари яққол кўриниб қолди.
Ахмад Ал-Хатвани
