Хитойга қарши баёнот берган фаол ҳибсга олинди
Хитойга қарши баёнот берган фаол ҳибсга олинди
Жамоат фаоли Мавлян Аскарбеков Миллий хавфсизлик давлат қўмитасининг тергов ҳибсхонасига икки ойга қамоққа олинди. Унга нисбатан Жиноят кодексининг «ирқий, этник, миллий, диний ёки ҳудудлараро адоват (низо) қўзғатиш» моддаси асосида айблов қўйилмоқда.
Бундан аввал Аскарбеков ўзининг Facebook’даги саҳифасида мамлакатда Хитой фуқаролари кўпайиб, тадбиркорлик соҳасини эгаллаб бораётганини билдирган эди.
Изоҳ:
Расмий ҳукумат ташқи сиёсат ва иқтисодий йўналишда Хитойга суянган ҳолда иш юритаётгани сабабли, жамиятда Хитойга қарши норозилик кайфияти кучайишидан қаттиқ хавотирга тушмоқда. Буни Хитойнинг мамлакат иқтисодиётидаги улуши шиддат билан ортиб бораётгани ҳам тасдиқлайди. Шунинг учун, Хитой сиёсий-ҳарбий ҳамкорликка таяниб, юртимиздаги ўз иқтисодий манфаатлари ҳимоя қилинишини кафолатлашга интилмоқда. Масалан, Қирғизистоннинг давлат қарзи қарийб 10 миллиард долларга етди. Бу қарзларнинг 1,5 миллиард доллари Хитой ҳиссасига тўғри келади. Бу эса давлат ташқи қарзидаги энг йирик улушдир. 2025 йилда икки давлат ўртасидаги товар айирбошлаш ҳажми 27,2 миллиард долларга етди (Хитой божхонаси статистикаси). Бунинг асосий қисмини Хитойдан кириб келаётган импорт ташкил этади. Ушбу улкан ҳажм билан Хитой Қирғизистоннинг энг асосий савдо ҳамкорига айланди. Шунингдек, 2025 йилнинг тўққиз ойилик кўрсаткичига кўра, Хитойнинг Қирғизистонга киритган тўғридан-тўғри инвестициялари 282,3 миллион долларни ташкил этди. Хитой ушбу кўрсаткич билан ҳам сармоя киритиш соҳасида биринчи ўринга чиқиб олди.
Демак, юқорида тилга олинган фаолнинг ҳибсга олиниши Хитойнинг ана шу улкан манфаатларини ҳимоя қилишга қаратилган. Зеро, Хитой инвестициялари билан бирга мамлакатга хитойликларнинг ҳам оқиб келиши кутилмоқда. Ҳукуматнинг мамлакатда ишлаш ҳуқуқига эга бўлган чет эл фуқаролари учун квотани 50 мингдан 100 мингга кўтаргани бежиз эмас. Шу билан бирга, 25 апрель куни Вазирлар Маҳкамаси Хитой ишчиларининг мамлакатга киришини осонлаштирадиган қарор қабул қилди. Бунинг ортидан жамият орасида норозиликлар кучайиши, ҳаттоки тўқнашувлар келиб чиқиши табиий ҳолдир. Бунинг олдини олиш учун, аниқроғи, Хитойнинг иқтисодий манфаатларини ва Хитой фуқароларини ҳимоя қилиш мақсадида икки давлат ҳуқуқ-тартибот органларининг ҳамкорлиги йўлга қўйилмоқда.
Бундан ташқари, ҳукумат Хитойни яхши кўрсатиш учун мамлакатда Хитой кўргазмаларини очиб, олий ўқув юртларида Хитой бўлимлари ташкил этди. Хитой маданиятини тарғиб қилувчи тадбирлар узлуксиз ўтказилмоқда.
Демак, ҳукумат мамлакат «тараққиёти» учун Хитойга барча имкониятлар эшигини очиб бериб, бу ялпи ички маҳсулотнинг ўсишига ва «ривожланиш»га олиб келади, деб ҳисобламоқда. Бироқ, аслини олганда, инвестиция ва кредитлар мустамлакачиларнинг бошқа давлатлардаги табиий бойликларни талон-торож қилиш, капиталини сўриб олиш ва ўз таъсир доирасини кенгайтириш механизми ҳисобланади. Бунинг устига, Хитой билан ҳамкорлик қилиш мамлакат бўйлаб хитойликларнинг кенг тарқалишига йўл очади. Афсуски, ҳукумат ушбу сохта «тараққиёт»га алданиб, юрт келажагини берк кўчага (тупикка) тиқиб қўймоқда.
Аслида эса ҳақиқий тараққиёт Хитойга суянишда эмас. Тараққиёт халқнинг туб манфаатларини ҳимоя қилиш ва мустамлакачиларнинг эл мулкини ташиб кетишига йўл қўймаслик орқали амалга ошади. Халқ манфаатларини муҳофаза қилиш эса азалдан сақланиб келаётган Ислом қадриятларини асраш ҳамда ишлаб чиқаришни чет элликлар қўлига топшириб қўймаслик билангина юзага чиқади.
Нурдин Асаналиев
