Амр ибн мурра жуҳаний розияллоҳу анҳунинг ўз қавмида қилган даъвати
Амр ибн мурра жуҳаний розияллоҳу анҳунинг ўз қавмида қилган даъвати
Абу Наъим «ал-Ҳиля»да, Табароний эса «ал-Мажмаъ»да чиқаришича, Амр ибн Мурра Жуҳаний розияллоҳу анҳу шундай деди: «Жоҳилият даврида қавмимдан бўлган бир жамоат билан бирга ҳаж қилиш учун йўлга чиқдик. Шунда бир туш кўрдим. Мен Маккада эмишман. Каъбадан чиққан бир нур Ясриб тоғини ва Ашъар Жуҳайнани (Жуҳайна қабиласи яшаган тоғ, денгиз яқинида жойлашган) ёритиб юборди. Мен бу нур ичидан келаётган бир овозни эшитдим. У шундай дер эди: Тарқалди зулмат, сочилди зиё, юборилди хотамул анбиё. Шундан сўнг яна бир ёруғлик пайдо бўлиб, мен Ҳийра қасрларини, Мадоиннинг оппоқ биноларини кўрдим ва нурдан чиқаётган яна бир овозни эшитдим. У шундай дер эди: Зоҳир бўлди Ислом, синдирилди бут-санам, боғланди қариндошлик риштаси маҳкам. Мен чўчиб уйғондим ва қавмимга шундай дедим: Оллоҳга қасамки, Қурайшнинг бу маҳалласида албатта бир ҳодиса рўй беражак. Шундан сўнг уларга кўрган тушимни айтиб бердим.
Юртимизга етиб борганимдан кейин, Аҳмад исмли бир киши пайғамбар қилиб юборилибди, деган хабар келди. Буни эшитиб йўлга чиқдим ва Муҳаммад ﷺ ҳузурига келиб, у кишига кўрган тушимни айтиб бердим. Шунда у киши:
«يَا عَمْرَو بْنِ مُرَّةَ، أَنَا النَّبِيُّ الْمُرْسَلُ إِلَى الْعِبَادِ كَافَّةً، أَدْعُوهُمْ إِلَى الْإِسْلَامِ، وَآمُرُهُمْ بِحِقْنِ الدِّماءِ، وَصِلَةِ الْأَرْحَامِ، وَعِبَادَةِ اللهِ وَحْدَهُ، وَرَفْضِ الْأَصْنَامِ، وَبِحَجِّ الْبَيْتِ، وَصِيَامِ شَهْرِ رَمَضَانَ -شَهْرٍ مِنْ اِثْنَيْ عَشَرَ شَهْراً- فَمَنْ أَجَابَ فَلَهُ الْجَنَّةُ، وَمَنْ عَصَى فَلَهُ النَّارُ، فَآمِنْ يَا عَمْرُو يُؤْمِنُكَ اللهُ مِنْ هَوْلِ جَهَنَّمَ»
«Эй Амр ибн Мурра, мен барча бандаларга юборилган Пайғамбарман, уларни Исломга даҳват қиламан, қон тўкишни тўхтатишни, қариндошлар билан боғланишни, ёлғиз Оллоҳга ибодат қилишни, бут-санамларни рад қилишни, Байтуллоҳга ҳаж қилишни, рамазон ойида – ўн икки ойдан бир ойда – рўза тутишни уларга буюраман. Бас, буни ким қабул қилса, унга жаннат бўлади, ким осийлик қилса, унга дўзах ўти бўлади. Эй Амр, иймон келтир, шунда Оллоҳ сени Жаҳаннам қўрқинчидан омон сақлагай», дедилар. Мен: Оллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва албатта сиз Оллоҳнинг Расулисиз, деб гувоҳлик бераман, сиз келтирган ҳалол ва ҳаром ҳақидаги барча ҳукмларга иймон келтирдим, гарчи бунга кўпчилик қавмлар қаршилик кўрсатса-да, мен иймон келтирдим, дедим. Сўнгра, у кишига бир қанча байтларни ўқиб бердим. Мен бу байтларни у киши ҳақида эшитган пайтимда айтган эдим. Бизнинг бир бут-санамимиз бор бўлиб, отам унга қараб, хизмат қилиб юради. Ўрнимдан туриб уни синдириб ташладим, сўнгра:
Албатта мен, Оллоҳ ҳақдир, деб гувоҳлик бергум,
Тош олиҳаларни биринчи бўлиб тарк этгум,
деган ҳолда Набий ﷺга келиб қўшилдим.
Мен Пайғамбаримизга: Ота-онам сизга фидо бўлсин, мени қавмимга юборинг. Шояд Оллоҳ сиз сабабли менга фазл-марҳамат кўрсатганидек, мен сабабли уларга ҳам фазл-марҳамат кўрсатса, дедим. Шунда Пайғамбаримиз:
«عَلَيْكَ بِالرِّفْقِ وَالْقَولِ السَّدِيْدِ، وَلا تَكُنْ فَظّاً، وَلا مُتَكَبِّراً، وَلَا حَسُوْداً»
«Мулойимлик ва ростгўйликни лозим тут, қўпол, мутакаббир, ҳасадчи бўлма», дедилар. Шундан кейин қавмимга келиб, уларга: Эй Бани Рифоа, балки эй Жуҳайна жамоати, мен Оллоҳ элчисининг сизларга юборган элчисиман. Мен сизларни Исломга даъват этаман, сизларга қон тўкишни тўхтатишни, қариндошларга боғланишни, ёлғиз Оллоҳга ибодат қилишни, бут-санамларни рад этишни, Байтуллоҳга ҳаж қилишни, рамазонда – ўн икки ойдан бир ойда – рўза тутишни буюраман. Бас, ким қабул қилса, унга жаннат бўлади, ким осийлик қилса, унга дўзах ўти бўлади. Эй Жуҳайна жамоати, албатта Оллоҳ сизларни арабларнинг яхшиси қилди. Сизларга жоҳилият даврингизда бошқа арабларга севимли бўлган нарсаларни суюмсиз қилиб қўйди. Чунки бошқа араблар опа-сингилни устма-уст хотин қилиб олишар, уруш ҳаром қилинган ойда уруш қилишар, киши ўз отаси ўлганидан кейин унинг хотинини хотин қилиб олар эди. Шундай экан, Бани Луай ибн Ғолиб орасидан юборилган бу Пайғамбарга иймон келтиринг, шунда дунё шарафи ва охират азизлигига эришасиз, дедим. Шунда уларнинг орасидан бир киши олдимга келиб: «Эй Амр ибн Мурра, Оллоҳ ҳаётингни аччиқ қилсин, бизга олиҳаларимизни тарк қилиб, иттифоқлигимизни бузиб, улуғ аждодларимиз динига хилоф иш тутиб, Тиҳома аҳлидан бўлган мана бу қурайшликнинг даъватини қабул қилишимизни буюряпсанми?! Ҳеч яхшилик кўрмагин», деди. Шундан кейин у ифлос шеър тўқиб, бундай деди:
Ибн Мурра келтирган сўз яхшилик эмас,
Зеро, уни айтган яхшилик истамас.
Ўтган боболарни аҳмоқ дегани чун,
Бир кун бу сўз бўғзига урилса ажабмас.
Шунда мен унга: Кимимиз ёлғончи бўлса, Оллоҳ унинг ҳаётини аччиқ, ўзини соқов, кўр қилсин, дедим. Амр кейинчалик ҳикоя қилиб шундай деди: Оллоҳга қасамки, у қариганда соқов, кўр бўлиб, ақлидан озиб, кейин ўлди. У таомнинг таъмини ҳам билмайдиган бўлиб қолган эди.
Амр розияллоҳу анҳу ўз қавми орасидаги Исломга кирган кишилар билан бирга йўлга чиқиб, Набий ﷺнинг ҳузурига келдилар. Набий ﷺ уларни табриклаб, қутладилар ва уларга бир мактубни ёзиб бердилар. Мана бу ўша мактубнинг нусхасидир:
«Меҳрибон ва Раҳмли Оллоҳ номи билан. Бу Азиз Оллоҳ томонидан ҳақни сўзловчи Расулининг тилида Амр ибн Мурра орқали Жуҳайна ибн Зайдга берилган ёрлиқдир: паст ва текислик ерлар, водийлардаги адирлар ва паст текисликлар сизларники. Фақат улардаги экин-текинларни парвариш қилишингиз, сувини ҳаммангиз баҳам кўришингиз, хумс (ҳосилнинг бешдан бири)ни адо қилиб, етказиб туришингиз шарт. Қўй ва туяларнинг кичик подасидан агар иккаласи бир бўлса, икки қўй, агар алоҳида-алоҳида бўлса, биттадан қўй берилади. Ер ҳайдайдиган ҳўкиздан закот берилмайди. Ўртамиздаги аҳдномага Оллоҳ ва ҳозир бўлган мусулмонлар гувоҳдир. Буни Қайс ибн Шаммос ёзди».
«Канзул Уммол» (64/7)да шундай ривоят қилинган. Унинг ҳаммасини Абу Наим ҳам «ал-Бидоя»да чиқариб келтирган. Шунингдек, Табароний ҳам «ал-Мажмаъ» (244/8)да уни тўла келтирган.
